Αειφόρος ανάπτυξη και δάση: Mία άρρηκτη σχέση

Τα δάση μπορούν να επηρεάσουν δραστικά τη βιώσιμη ανάπτυξη, αποτελώντας ένα από τα λίγα μέσα για την προώθηση της πράσινης οικονομίας και τη βελτίωση του βιοπορισμού.

Παράλληλα, αποτελούν τη λύση για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τη βελτίωση της ποιότητας νερού και την καταπολέμηση της ερημοποίησης.

Από περιβαλλοντική άποψη, τα δάση προσφέρουν ποικίλες οικοσυστημικές υπηρεσίες: συμβάλλουν στην προστασία των εδαφών (από τη διάβρωση), συμμετέχουν στον κύκλο του ύδατος και ρυθμίζουν το τοπικό κλίμα (κυρίως μέσω της εξατμισοδιαπνοής), καθώς και το παγκόσμιο κλίμα (κυρίως με την αποθήκευση άνθρακα).

Τα δάση, ως οικότοποι διαφόρων ειδών, προστατεύουν επίσης τη βιοποικιλότητα, ενώ από κοινωνικοοικονομική άποψη, η εκμετάλλευση τους παράγει πόρους, κυρίως ξυλεία.

Από τα 161 εκατ. εκτάρια δασικών εκτάσεων στην Ευρώπη, τα 134 διατίθενται για την παραγωγή ξυλείας (δεν υπάρχει κανένας νομικός, οικονομικός ή περιβαλλοντικός περιορισμός σε αυτή τη χρήση).

Η κύρια χρήση της ξυλείας από αυτές τις εκτάσεις είναι η παραγωγή ενέργειας (42% του όγκου), 24% για τα πριονιστήρια, 17% για τη χαρτοβιομηχανία και 12% για τη βιομηχανία πάσης φύσεως ξύλινων πινακίδων.

Επιπλέον, τα δάση προμηθεύουν προϊόντα και από άλλα υλικά εκτός ξύλου, μεταξύ των οποίων τρόφιμα (σαρκώδεις καρποί και μανιτάρια), φελλό, ρητίνες και έλαια.

Ακόμη, αποτελούν τη βάση ορισμένων υπηρεσιών (κυνήγι, τουρισμός κ.λπ.), αλλά και πηγή απασχόλησης, ιδίως στις αγροτικές περιοχές.

Μεταξύ των παραγόντων που απειλούν τα δάση, είναι οι πυρκαγιές (ιδιαίτερα στη Μεσόγειο), οι ξηρασίες, οι καταιγίδες (κατά μέσο όρο, τα τελευταία εξήντα χρόνια κάθε χρόνο δύο καταιγίδες προκαλούν σημαντικές καταστροφές στα ευρωπαϊκά δάση) και η ατμοσφαιρική ρύπανση (εκπομπές ρύπων από την οδική κυκλοφορία).

Επιπλέον, η κατάτμηση των δασών λόγω της κατασκευής υποδομών του τομέα των μεταφορών συνιστά κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα.

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ήδη πρόκληση για τα ευρωπαϊκά δάση. Θα πλήξει πιθανώς, με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση, την ταχύτητα ανάπτυξης των δασών, την περιοχή κατανομής των δασών και συγκεκριμένων παρασίτων ή ακόμη και τη συχνότητα και την ένταση ακραίων καιρικών φαινομένων.

Η προσαρμογή των δασών στις εν λόγω εξελίξεις και η συμμετοχή τους στην καταπολέμηση αυτών (π.χ. με την αντικατάσταση μη ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και υλικών από το ξύλο) αποτελούν δύο σημαντικές προκλήσεις.

Κλιματική αλλαγή και δάση

δασσ2

Παρά την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι όλα τα δάση αποτελούν «όπλο» κατά της κλιματικής αλλαγής, αυτό τελικά δεν ισχύει για όλα τα δέντρα της Ευρώπης, που μάλλον φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα, θερμαίνοντας κι άλλο τον πλανήτη.

Η αναδάσωση από μόνη της δεν θα περιορίσει την κλιματική αλλαγή, αν δεν φυτευτούν τα κατάλληλα δέντρα. Σε αυτό το μάλλον απρόσμενο συμπέρασμα κατέληξε μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα, σύμφωνα με την οποία η σταδιακή αντικατάσταση των πλατύφυλλων και φυλλοβόλων δέντρων με κωνοφόρα μετά το έτος 1750 είχε ως συνέπεια να διευκολύνεται η άνοδος της θερμοκρασίας.

Τα κωνοφόρα, όπως τα πεύκα και τα έλατα, έχουν πιο σκούρο πράσινο χρώμα και απορροφούν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία και θερμότητα από άλλα είδη δέντρων, όπως οι βελανιδιές και οι σημύδες, παγιδεύοντας έτσι θερμότητα που αλλιώς θα διέφευγε στο διάστημα.

Επίσης, απελευθερώνουν λιγότερο νερό στην ατμόσφαιρα (άρα δημιουργούν λιγότερα σύννεφα που μπλοκάρουν την ηλιακή ακτινοβολία), ενώ δεσμεύουν και λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα.

Τα ευρωπαϊκά δάση συρρικνώθηκαν δραματικά μεταξύ 1750-1850, κατά περίπου 190.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, αλλά έκτοτε και μέχρι σήμερα -χάρη στην χρήση των ορυκτών καυσίμων που μείωσε την ανάγκη για ξυλεία- τα δάση αυξήθηκαν ξανά στην Ευρώπη κατά 386.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Σήμερα πια εκτιμάται ότι καταλαμβάνουν μια έκταση 10% μεγαλύτερη από ό,τι πριν τη βιομηχανική επανάσταση.

Παρόλη όμως αυτή την επέκταση των δασών, η θερμοκρασία της Ευρώπης έχει αυξηθεί κατά 0,12 βαθμούς Κελσίου από το 1750 έως σήμερα.

Τον Σεπτέμβριο του 2013, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε τη νέα στρατηγική της για τα δάση, για την ενίσχυση της ζωτικότητας των ευρωπαϊκών δασών, τη βιώσιμη διαχείρισή τους και την προώθηση του πολυλειτουργικού τους ρόλου.

Η στρατηγική αυτή συμπυκνώνεται στο ότι τα δάση μπορούν να επηρεάσουν δραστικά τη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς όχι μόνο παρέχουν ένα υγιές περιβάλλον, αλλά συμβάλλουν και στην ενίσχυση του ποιοτικού τρόπου ζωής.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.