Η Περσεφόνη σύμβολο της αγωνίας για το περιβάλλον

του Γιώργου Μητράκη

«Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.

Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς.

Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες
ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο
τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες
και το καινούργιο πάν να δουν διυλιστήριο.

Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς.

Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία
κι ήταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα
τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία
άδεια κορμιά σιδερικά παιδιά κι ελάσματα.

Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς».

Ακριβώς 40 χρόνια πριν. Το 1976. Ο Νίκος Γκάτσος έγραψε τους στίχους του τραγουδιού «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης». Πρόκειται για κομμάτι από τον κύκλο τραγουδιών «Τα Παράλογα» σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος συστήνοντας τα από το οπισθόφυλλο του τότε δίσκου 33 στροφών επισημαίνει: «Τα Παράλογα είναι ένας κύκλος λαϊκών τραγουδιών για σιωπηλή και κατ’ ιδίαν ακρόαση. Το θέμα των τραγουδιών είναι η αθάνατη Ελλάδα σ’ όλη την ένδοξη διαδρομή της και γι’ αυτό απαιτείται απ’ τους ακροατές προσήλωση, θρησκευτικότης και ει δυνατόν νηστεία- χωρίς να σημαίνει αυτό ότι Τα Παράλογα πρέπει να ακούγονται μόνο τη Μεγάλη Παρασκευή Τα Παράλογα αποτείνονται σε μια σιωπηλή κατηγορία ανθρώπων που δύσκολα συναντά κανείς στον Ελλαδικό χώρο. Κι εδώ είναι η τόλμη αυτής της εργασίας. Περιττό να προσθέσω, ότι η συμμετοχή τόσων εθνικών κεφαλαίων στην ερμηνεία του έργου (Μερκούρη, Φαραντούρη, Θεοδωράκης), καθιστά τον δίσκο γνήσια εθνικόφρονα χωρίς αμφισβήτηση για το ήθος και για τους στόχους του. Μουσικά, το έργο ανήκει στις νεώτερες αντιλήψεις μου περί τραγουδιού και μουσικής».

Ο Νίκος Γκάτσος με τον Μάνο Χατζηδάκι

Ο Νίκος Γκάτσος με τον Μάνο Χατζηδάκι

Ευαισθησία για το περιβάλλον

Πράγματι, στην καρδιά της μεταπολίτευσης των αντάρτικων και των εμβατηρίων, ένας κύκλος τραγουδιών όπως Τα Παράλογα δικαιολογούσαν απολύτως τον τίτλο τους. Το θέμα σίγουρα σηκώνει πολύ συζήτηση, αλλά μια λεπτομέρεια αξίζει να υπογραμμιστεί ιδιαιτέρως. Στο τραγούδι «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» ο Νίκος Γκάτσος βάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα το θέμα του περιβάλλοντος και της οικολογικής καταστροφής. Για την ακρίβεια της αλλαγής των εποχών με βάση το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Και το κάνει αριστουργηματικά. Αμιγώς ποιητικά και άκρως πολιτικά. Σε μια περίοδο κατά την οποία στην ελληνική κοινωνία δεσπόζει η έννοια της ανάπτυξης με οποιοδήποτε τρόπο και οποιοδήποτε κόστος, ο ποιητής επιχειρεί να προβάλλει το μέλλον. Τη στιγμή που το όνειρο των νεοελλήνων για ένα σπιτάκι στην πόλη κι ένα δεύτερο στη θάλασσα συνιστά παραγωγικό κίνητρο ο Γκάτσος εκπέμπει SOS. Την ώρα που η Ελλάδα εισπράττει εις χρήμα την τουριστική ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα πουλάει –ή μάλλον ξεπουλάει- την ψυχή του πολιτισμού της στο καταναλωτικό όνειρο ο ποιητικός λόγος επιμένει πως υπάρχει κι άλλος δρόμος. Εις μάτην βέβαια, διότι –κατά τα ψέματα- αν τα τραγούδια, η μουσική, ο λόγος, οι εικόνες, τα ζωγραφικά μοτίβα, η ποίηση μπορούσαν να αλλάξουν τον κόσμο, σίγουρα τα πράγματα θα ήταν γύρω μας διαφορετικά. Ο πολιτισμός είναι μια προσπάθεια παρέμβασης στα ζωώδη ένστικτα των ανθρώπων, όπως είναι η δίψα για εξουσία και η αυτοσυντήρηση, αλλά προφανώς η ανθρωπότητα βρίσκεται ακόμη σε νηπιακή ηλικία. Σε καμιά δεκαριά ή εικοσαριά χιλιάδες χρόνια ίσως τα πράγματα να είναι διαφορετικά. Μέχρι τότε ας μείνουμε με την ικανοποίηση ότι ένας ποιητής κι ένας συνθέτης έβαλαν στην ελληνική κοινωνία για πρώτη φορά το ζήτημα της καταστροφής του περιβάλλοντος. Και το έκαναν με τρόπο καλλιτεχνικό, ώστε το μήνυμα τους να είναι και σήμερα επίκαιρο. Ποτέ δεν είναι αργά για το περιβάλλον, τις καλές πρακτικές και την πράσινη ανάπτυξη. Όπως αποδείχθηκε από το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης ποτέ δεν είναι αργά ούτε για την Περσεφόνη, την κόρη του Δία και της θεάς Δήμητρας που ερωτεύθηκε ο Πλούτωνας και την πήρε στο βασίλειο του, στον κάτω κόσμο. Το σάουντρακ αυτού του έργου υπάρχει. Γράφτηκε 40 χρόνια πριν.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.