Μελέτη: Το 90% των ενδημικών ειδών της Κρήτης κινδυνεύει να εξαφανιστεί έως το 2070 (φωτο)

του Κωνσταντίνου Κουγιουμουτζή*

Η Κρήτη, το μεγαλύτερο Ελληνικό νησί και το πέμπτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου, αποτελεί έναν βοτανικό παράδεισο, καθώς φιλοξενεί τα περισσότερα ενδημικά φυτά (183 στο σύνολο) – φυτά δηλαδή που δεν βρίσκονται πουθενά αλλού στον κόσμο – σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Ο φυσικός αυτός πλούτος της Κρήτης διαμορφώθηκε σταδιακά με το πέρασμα των αιώνων.

Ο μεγάλος αριθμός φυτών που φιλοξενεί η Κρήτη οφείλεται κυρίως στην γεωγραφική της απομόνωση (η Κρήτη αποτελεί ένα νησί τα τελευταία 5 εκατομμύρια χρόνια) και στο έντονο τοπογραφικό της ανάγλυφο, το οποίο διαμορφώνεται από τα πολυάριθμα φαράγγια και τις 50 κορυφές (άνω των 2.000 μέτρων σε υψόμετρο) που δεσπόζουν στο νησί και καθορίζουν το κλίμα της Κρήτης: το δυτικό της τμήμα δέχεται πολύ περισσότερες βροχοπτώσεις σε σχέση με το ανατολικό της τμήμα. Ένας άλλος παράγοντας ο οποίος έχει συμβάλει στο φαινόμενο αυτό, είναι η παρουσία περιοχών με σταθερό κλίμα κατά τα τελευταία πολλές χιλιάδες χρόνια (τα λεγόμενα κλιματικά καταφύγια), που εντοπίζονται κυρίως στα μεγαλύτερα υψόμετρα του νησιού. Στην Κρήτη (αλλά και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση) υπάρχουν περιοχές με υψηλή αισθητική και οικολογική αξία, οι οποίες είναι ενταγμένες στο Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών ΦΥΣΗ 2000 και οι οποίες φιλοξενούν πολλά σπάνια φυτά και ζώα.

Η κορυφή Γκίγκιλος (κεντρική φωτογραφία) αποτελεί κλιματικό καταφύγιο και φιλοξενεί αρκετά σπάνια και ενδημικά φυτά, όπως η Campanula cretica (εικόνα) και το Bupleurum kakiskalae.

Τα τελευταία 250 χρόνια – δηλαδή από τις απαρχές της Βιομηχανικής Επανάστασης και ύστερα – ο άνθρωπος έχει αλλάξει δραστικά τον πλανήτη, μέσω της εντατικοποίησης της γεωργίας, της αστικοποίησης, της αποψίλωσης των δασών και της εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό είχε ως συνέπεια την αλλαγή του κλίματος, με την αύξηση της θερμοκρασίας και της αντίστοιχης μείωσης της βροχόπτωσης σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Οι δραστηριότητες αυτές οδήγησαν επίσης στην εξαφάνιση αρκετών φυτών και ζώων, σε πολύ πιο σύντομο χρονικό διάστημα από ότι αυτό θα αναμένετο να συμβεί χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση.

Ανησυχητική μελέτη για τα ενδημικά είδη της Κρήτης

Το Bupleurum kakiskalae είναι ένα είδος ανθοφόρου φυτού στην οικογένεια Apiaceae

Πάρα πολλές μελέτες έχουν διεξαχθεί σε τροπικές και υποτροπικές χώρες ή σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, καμία όμως μέχρι σήμερα δεν είχε ως επίκεντρο την Ελλάδα, η οποία φιλοξενεί περισσότερα από 7.000 φυτά. Πρόσφατα, δημοσιεύθηκε μια μελέτη –η πρώτη στην Ελλάδα– η οποία διερεύνησε τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα ενδημικά φυτά της Κρήτης.

Σύμφωνα με την μελέτη αυτή, υπάρχει πιθανότητα έως και το 90% των ειδών της Κρήτης να εξαφανιστούν εντός των επόμενων 50 χρόνων εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Μάλιστα, τα υψίπεδα της Κρήτης, τα οποία φιλοξενούν τα περισσότερα ενδημικά φυτά αυτή τη στιγμή, αναμένεται να απολέσουν τα περισσότερα ενδημικά φυτά τα επόμενα χρόνια. Η Κρήτη δηλαδή υπάρχει πιθανότητα να μετατραπεί από βοτανικό παράδεισο σε μια έρημο και μοναδικά φυτά, όπως ο δίκταμος και το πλουμί, να εξαφανιστούν από προσώπου γης.

Η Horstrissea dolinicola ένα από τα σημαντικότερα και σπανιότερα ενδημικά φυτά της Κρήτης

Η ευρύτερη περιοχή των Λευκών Ορέων η οποία βρίσκεται εντός του δικτύου Προστατευόμενων Περιοχών ΦΥΣΗ 2000, αποτελεί σε πολύ μεγάλο τμήμα της κλιματικό καταφύγιο, τόσο στο παρόν, όσο και στο μέλλον και ως εκ τούτου θα πρέπει να αποτελέσει περιοχή απολύτου προτεραιότητας για την προστασία των ειδών που αυτή φιλοξενεί.

Μπορείτε να διαβάσετε την εν λόγω μελέτη από τον ακόλουθο σύνδεσμο: https://www.mdpi.com/1424-2818/12/7/270

*Ο Κωνσταντίνος Κουγιουμουτζής είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Επιστημονικός Υπεύθυνος ερευνητικού έργου το οποίο ασχολείται με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα σπάνια και ενδημικά φυτά της Ελλάδας.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.