Τελειώνουν τα ψάρια στην Ελλάδα;

Συνολικά, η κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων στα ευρωπαϊκά ύδατα είναι ιδιαιτέρως ανησυχητική. Η χρόνια υπερεκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων σε συνδυασμό με τις λανθασμένες πρακτικές που εφαρμόστηκαν, και συνεχίζουν να εφαρμόζονται, για τη διαχείρισή τους (ακόμα και η παντελής έλλειψη μέτρων σε πολλές περιπτώσεις) έχει οδηγήσει στην υποβάθμιση, των άλλοτε πλούσιων και πολύ παραγωγικών, αλιευτικών πεδίων και πολλούς πληθυσμούς ψαριών στο χείλος της κατάρρευσης. Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους: ενδεικτικά, εκτιμάται ότι περισσότερα από τα 2/3 των ιχθυοαποθεμάτων υπεραλιεύονται (το ποσοστό στη Μεσόγειο φτάνει το 82%!), ενώ το 20 % αυτών βρίσκεται εκτός ασφαλών βιολογικών ορίων (European Commission, 2011).

Την ίδια στιγμή που η διαθεσιμότητα ντόπιων αλιευμάτων μειώνεται και η κατανάλωση των θαλασσινών παραμένει σε υψηλά επίπεδα, η ΕΕ καλύπτει τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς μέσω είτε της αλιείας σε υπερπόντια ύδατα (Ινδικό και Ειρηνικό ωκεανό, Αφρική) είτε κάνοντας εισαγωγές.

Η συνεχιζόμενη και αυξανόμενη εξάρτηση της ΕΕ από τα αλιευτικά πεδία τρίτων χωρών επηρεάζει αρνητικά τη βιωσιμότητα των παγκόσμιων αλιευτικών αποθεμάτων, που επίσης υποφέρουν από την υπεραλίευση, ενώ έχει και σοβαρές συνέπειες για την επισιτιστική ασφάλεια των ντόπιων, φτωχότερων, πληθυσμών.

Ο βαθμός αυτάρκειας ανησυχεί την Ε.Ε.

Στo πλαίσιo, λοιπόν, της έκθεσης του nef εκτιμήθηκε ο βαθμός αυτάρκειας της ΕΕ, αλλά και όλων των κρατών μελών της, δηλαδή της δυνατότητας της εγχώριας παραγωγής ψαριών να καλύψει την εγχώρια ζήτηση για το έτος 2012, βάσει διαθέσιμων στοιχείων του 2009. Ο βαθμός αυτάρκειας εκφράζεται ως η «ημέρα εξάρτησης από τα ψάρια» που είναι θεωρητικά η ημερολογιακή ημέρα, κατά την οποία ένα κράτος, ή μια περιοχή, ξεκινά να εξαρτάται από ψάρια που προέρχονται από αλλού, καθώς τα οικεία αποθέματα έχουν πλέον εξαντληθεί.
Για την ΕΕ η ημέρα αυτή είναι η 6η Ιουλίου (για το 2011 ήταν η 2α Ιουλίου, ενώ για το 2010 η 9η Ιουλίου). Αν και φέτος η ημέρα αυτή έρχεται τέσσερις ημέρες νωρίτερα από ότι πέρυσι -μην βιαστείτε να χαρείτε!- γιατί ο βαθμός αυτάρκειας παραμένει πολύ χαμηλός, ενώ αντίθετα ο βαθμός υπερεκμετάλλευσης των ιχθυαποθεμάτων υψηλός. Συνολικά, από το 2000 μέχρι τώρα, η ημέρα αυτή για την Ευρώπη έρχεται όλο και νωρίτερα, για την ακρίβεια είναι πλέον τρεις εβδομάδες νωρίτερα από ότι το 2000.
Η αποκατάσταση 43 μόλις ιχθυοαποθεμάτων (εκ των περισσότερων από 150 αποθεμάτων της ΕΕ) σε επίπεδα, τα οποία να μπορούν να παράγουν τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση θα βελτίωνε την αυτάρκεια της ΕΕ περισσότερο από 2 μήνες (69 ημέρες), μετακινώντας την ημέρα στις 14 Σεπτεμβρίου. Τα αποκατεστημένα αποθέματα, εάν θεωρήσουμε ότι θα προορίζονταν μόνο για ανθρώπινη κατανάλωση, θα ήταν ικανά να καλύψουν την ετήσια ζήτηση 90 εκατ. πολιτών της ΕΕ των 27.
Κράτη μέλη με περιορισμένη ή καθόλου πρόσβαση στα κοινοτικά ύδατα, όπως η Αυστρία, η Σλοβακία και η Σλοβενία, ξεκινούν να εξαρτώνται από τις εισαγωγές ήδη από τις αρχές του έτους. Μεγαλύτερη έκπληξη όμως προκαλεί το γεγονός ότι πολλές χώρες με μεγαλύτερη πρόσβαση (όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Γερμανία και η Γαλλία) εξαρτώνται επίσης από τις εισαγωγές από πολύ νωρίς.
Εάν δεν συνυπολογιστεί η συμβολή των ιχθυοκαλλιεργειών, η ημέρα εξάρτησης της ΕΕ έρχεται την 11η Ιουνίου (παρόλο που ο κλάδος είναι ταχέα αναπτυσσόμενος, δεν καταφέρνει να αναστρέψει το φαινόμενο της αυξανόμενης εξάρτησης που παρατηρείται κατά την τελευταία δεκαετία και επίσης συνδέεται με την υπεραλίευση). Χώρες που πρωτοστατούν στο χώρο των ιχθυοκαλλιεργειών, όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ελλάδα, βλέπουν την ημέρα εξάρτησης να ξεκινά τουλάχιστον ένα μήνα νωρίτερα (στις 12 Μαΐου για τη χώρα μας συγκεκριμένα).
Όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, η μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής είναι μια ιδανική ευκαιρία να αναστραφεί αυτή η κατάσταση και προτείνουν κάποιες απαραίτητες ενέργειες για την ανάκαμψη των πληθυσμών και την εξασφάλιση υγιών και εύρωστων θαλάσσιων οικοσυστημάτων (που αποτελεί και τη μόνη πραγματική λύση στο πρόβλημα).

Προτάσεις για  ένα  υγιές  θαλάσσιο  περιβάλλον

Πιο συγκεκριμένα, προτείνεται:
• Καθορισμός ενός ξεκάθαρου στόχου για την αποκατάσταση των ευρωπαϊκών αλιευτικών αποθεμάτων σε επίπεδα τα οποία να μπορούν να παράγουν τη μέγιστη βιώσιμη απόδοση.
• Αναπροσαρμογή της αλιευτικής ικανότητας στους διαθέσιμους πόρους, βελτίωση της συλλογής δεδομένων, της διαφάνειας και της υποβολής εκθέσεων, καθώς και προτεραιότητα στις επιστημονικές συστάσεις.
• Δημιουργία ενός πλαισίου, μέσα στο οποίο η πρόσβαση στους πόρους θα λαμβάνει υπόψη περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια.
• Προώθηση της υπεύθυνης κατανάλωσης και εφαρμογή μέτρων για μια υπεύθυνη αλιεία και εκτός των υδάτων της ΕΕ.
• Χρήση των δημόσιων κονδυλίων για επένδυση σε περιβαλλοντικά εποικοδομητικά μέτρα, στην έρευνα και την εμπλοκή των ενδιαφερομένων μερών, καθώς και για την επιβολή βιώσιμων ποσοστώσεων και μεθόδων.
Στο τέλος αναφέρουν «…Οι υπεύθυνοι για τη λήψης αποφάσεων θα πρέπει να κοιτάξουν πέρα από το βραχυπρόθεσμο κόστος που μπορεί να προκύψει από τη μεταρρύθμιση και να δώσουν προτεραιότητα στα μακροπρόθεσμα οφέλη που προκύπτουν από την εξασφάλιση ενός υγιούς θαλάσσιου περιβάλλοντος…».

Πηγή: nef (2012) Fish Dependence – 2012 Update: the increasing reliance of the EU on fish from elsewhere. London: new economics foundation. 36pp.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!