«Τροχάδην» για την έκθεση της Κατάστασης του Περιβάλλοντος στην Ελλάδα

του Θοδωρή Καραουλάνη

Με επείγοντα χαρακτήρα, μέσω της διαδικασίας απευθείας ανάθεσης, η Ελληνική Πολιτεία αναθέτει στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων τη σύνταξη έκθεσης για την «Κατάσταση του Περιβάλλοντος στην Ελλάδα» για τα έτη 2015 και 2016. Όπως μαθαίνουμε, η έκθεση θα χρησιμοποιηθεί για την υποβολή των απαραίτητων αναφορών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, αλλά θα χρησιμοποιηθεί και για την αξιολόγηση της επίτευξης ή μη και την προόδου της χώρας όσον αφορά τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (SDGs) του ΟΗΕ. Αξίζει να σημειώσουμε ότι την ανάθεση αυτή δεν πραγματοποιεί απευθείας το ΥΠΕΝ, αλλά το Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (Ε.Κ.Π.Α.Α.), που αποτελεί εποπτευόμενο φορέα του ΥΠΕΝ, με μικρό προϋπολογισμό – και ομολογουμένως περιορισμένους πόρους και «θολό» καταστατικό σκοπό, όσον αφορά την πραγματική και ουσιαστική πολιτική για το περιβάλλον…

Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια η σύμβαση μεταξύ ΕΚΠΑΑ και Πανεπιστημίου Ιωαννίνων αναφέρει ότι η τελευταία έκθεση που αφορά στην κατάσταση του περιβάλλοντος της Ελλάδας συντάχθηκε για την περίοδο 2008-2011, οπότε ελλείπουν τα στοιχεία για τα έτη 2012 έως 2014. Σύμφωνα με πληροφορίες, λόγω των δημοσιονομικών περιορισμών και της ιδιάζουσας διοικητικής κατάστασης του ΕΚΠΑΑ για τα έτη αυτά (θυμίζουμε ότι είχε συγχωνευθεί για τα έτη αυτά με το ΙΓΜΕ στον φορέα ΕΚΒΑΑ, από όπου αποσχίστηκε εκ νέου το 2015), η ενασχόληση με το συγκεκριμένο θέμα είχε ατονήσει και οι όποιες υποχρεώσεις της χώρας, όσον αφορά τις εκθέσεις προς τους διεθνείς οργανισμούς, καλύφθηκαν εκ των εν όντων από υπηρεσιακούς παράγοντες του ΥΠΕΝ. Άλλωστε και σήμερα το ΕΚΠΑΑ έχει πολύ περιορισμένους πόρους και τη δουλειά βγάζουν ελάχιστα μέλη του ΔΣ (όσα έχουν απομείνει, καθώς έχουν παραιτηθεί αρκετά…) και αποσπασμένοι υπάλληλοι του Υπουργείου που «καλύπτουν» ανάγκες και υποχρεώσεις…

Παρ' όλα αυτά το ΕΚΠΑΑ προχωρά στη σύνταξη της Έκθεσης αυτής για τον τομέα Φύσης και Βιοποικιλότητας και τον αναθέτει στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με Επιστημονικώς Υπεύθυνη για το συγκεκριμένο Έργο την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Βασιλική Κατή από το Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών. Σύμφωνα με την απόφαση του ΔΣ και τη σύμβαση που υπέγραψε η Πρόεδρος του ΕΚΠΑΑ Ζωή Βροντίση, το συγκεκριμένο έργο εντάσσεται στα πλαίσια της σύνταξης εκθέσεων για την «Κατάσταση του Περιβάλλοντος στην Ελλάδα», την οποία έχει αναλάβει το Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (Ε.Κ.Π.Α.Α.), και έχει ως στόχο τον έλεγχο και την αξιολόγηση της περιβαλλοντικής πολιτικής μέσω της καταγραφής της κατάστασης και της προόδους της χώρας στους βασικούς τομείς, συμπεριλαμβάνοντας τον τομέα «Φύση και Βιοποικιλότητα», ο οποίος και αποτελεί το αντικείμενο της σύμβασης.

Χαρακτηριστικό της «βιασύνης του ΕΚΠΑΑ είναι ότι η διάρκεια του Έργου ορίζεται έως την 15/12/2017. Δηλαδή με λίγα λόγια το ΕΚΠΑΑ ζητά από το Πανεπιστήμιο να γίνει όλη η δουλειά σε τέσσερις μήνες, προφανώς για να προλάβουμε να υποβάλλουμε εγκαίρως τις εκθέσεις στους διεθνείς οργανισμούς.  Και η δουλειά αυτή «κοστολογείται» από το ΕΚΠΑΑ στα 20.000 ευρώ, πλέον ΦΠΑ, δηλαδή συνολικά 24.800 ευρώ, που «όλως τυχαίως» είναι το όριο απευθείας ανάθεσης (ενδεικτικό του ότι δεν έγινε καμία διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων για παράδειγμα από το δημόσιο τομέα ή άλλα ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα), γεγονός που προκαλεί απορίες αν διαβάσει κανείς το περιεχόμενο της σύμβασης και τα παραδοτέα…

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με όσα περιλαμβάνονται στη σύμβαση, το ΕΚΠΑΑ και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων συμφωνούν ότι η έκθεση στον τομέα της Φύσης και Βιοποικιλότητας θα πρέπει να περιλαμβάνει την ανάλυση των περιβαλλοντικών τάσεων με έναν ομογενοποιημένο και αναγνωρισμένο τρόπο που θα παρέχει αυξημένες δυνατότητες συγκρίσεων, με τη χρήση επιλεγμένων δεικτών. Το περιεχόμενο της έκθεσης πρέπει να περιλαμβάνει τρία υποκεφάλαια: (α) Σύντομο εισαγωγικό κεφάλαιο όπου θα αναφέρεται και η μεθοδολογία επιλογής των δεικτών, (β) Παρουσίαση των επιλεγμένων δεικτών της κατάστασης της φύσης και της βιοποικιλότητας στην Ελλάδα (με χρήση και κατάλληλων χαρτών/γεωγραφικού υποβάθρου όπου απαιτείται), (γ) Σύνοψη κυρίων ευρημάτων, (δ) Αγγλική περίληψη (500-1000 λέξεις) για να χρησιμοποιηθεί από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EEA) στις αντίστοιχες εκθέσεις του.

Οι δείκτες που θα παρουσιαστούν μπορεί να είναι δείκτες από το σύστημα των 26 Ευρωπαϊκών δεικτών SEBI (Streamline biodiversity indicators 2020) ή νέοι δείκτες που να εξειδικεύουν τη γνώση ειδικά στα θέματα φύσης και βιοποικιλότητας της Ελλάδας. Προτείνεται οι επιλεγμένοι δείκτες να συνδέονται με τους στόχους της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα, τους στόχους της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα 2020, τη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα (Aichi targets) ή τους παγκόσμιους στόχους Αειφορικής Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Οι δείκτες πρέπει να καλύψουν την κατάσταση της φύσης και της βιοποικιλότητας στην Ελλάδα ως προς τρεις θεματικούς άξονες (α) κατάσταση βιοποικιλότητας, (β) πιέσεις προς τα φυσικά οικοσυστήματα, και (γ) δράσεις για την ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας. Η έκθεση θα περιλαμβάνει εννέα (9) δείκτες που να αξιολογούν τις άνω θεματικές περιοχές για την περίοδο 2011-2015, και με βάση τη διαθεσιμότητα των δεδομένων.

Προτείνονται μάλιστα οι παρακάτω δείκτες που να εκτιμούν τα εξής:
(α) Κατάσταση
1. Πληθυσμιακές τάσεις επιλεγμένων ειδών
2. Κατάσταση διατήρησης ειδών Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος
3. Κατάσταση διατήρησης οικοτόπων Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος
(β) Πιέσεις
4. Απώλεια φυσικών και ημι-φυσικών οικοσυστημάτων
5. Κατακερματισμός φυσικών και ημιφυσικών οικοσυστημάτων και περιοχών
6. Οικολογικό αποτύπωμα της Ελλάδας
(γ) Πρόοδος
7. Εθνικά προστατευόμενες περιοχές
8. Περιοχές του δικτύου Φύση 2000
9. Διατήρηση των Γεωτόπων

Έτσι τα τελικά παραδοτέα που θα δώσει η Ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου στο ΕΚΠΑΑ – και μέσω αυτού στο ΥΠΕΝ – θα είναι:
Παραδοτέο 1: Κεφάλαιο «Φύση και Βιοποικιλότητα» στην έκθεση «Κατάσταση του Περιβάλλοντος στην Ελλάδα» για τα έτη 2011-2015 μέσω εννέα (9) δεικτών.
Παραδοτέο 2: Βάσεις των επεξεργασμένων δεδομένων (xls) ή σύνδεσμοι (Links) ανοιχτών βάσεων δεδομένων για δημόσια πρόσβαση στον ιστοχώρο του Ε.Κ.Π.Α.Α., ανά δείκτη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα για την επεξεργασία και εξαγωγή των δεικτών, στην περίπτωση που δεν είναι διαθέσιμα σε ανοιχτές βάσεις δεδομένων, θα δοθούν στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων από τα αντίστοιχα αρμόδια Υπουργεία και τις αρμόδιες διευθύνσεις αυτών, στην επιθυμητή από εκείνον μορφή βάσης (εφόσον υπάρχει διαθέσιμη) και στον επιθυμητό χρόνο. Το ΕΚΠΑΑ θα διευκολύνει την πρόσβαση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στις βάσεις δεδομένων και στα όποια στοιχεία απαιτούνται για την ολοκλήρωση του παραδοτέου. Σε περίπτωση μη έγκαιρης διάθεσης δεδομένων στη μορφή που απαιτείται, ουδεμία υπαιτιότητα του Πανεπιστημίου υφίσταται ως προς τη μη παράδοση του αντίστοιχου κεφαλαίου της έκθεσης αναφοράς. Σε αυτήν την περίπτωση το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων υποχρεούται να εισαγάγει νέους δείκτες στην έκθεση αναφοράς σε αντικατάσταση των ως άνω. Τέλος, είναι στη διακριτική ευχέρεια της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων να συμπεριλάβει επιπλέον δείκτες, εφόσον κρίνει πως εντός του πλαισίου του έργου είναι εφικτό, και πως προσδίδει προστιθέμενη αξία στην ποιότητα και πληρότητα της έκθεσης αναφοράς.

Για να δούμε αν τελικά αυτά τα 20.000 ευρώ θα «πιάσουν τόπο», όταν το ΥΠΕΝ ανακοινώσει το περιεχόμενο της έκθεσης… Και καλό θα ήταν επίσης να μάθουμε γιατί πραγματικά σταμάτησαν οι εκθέσεις επί τόσα χρόνια και γιατί επανέρχονται τώρα…

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.