Ώθηση στην ανάπλαση της Αθήνας από 24 ακίνητα του υπουργείου Εργασίας

του Θοδωρή Καραουλάνη

Ένα μεγαλόπνοο και φιλόδοξο σχέδιο για την αξιοποίηση του χαρτοφυλακίου των ακινήτων του Υπουργείου Εργασίας αποκάλυψε η Έφη Αχτσιόγλου σε συνέντευξη τύπου που παραχώρησε η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας ειδικά για αυτό το θέμα. Και η προσπάθεια που φαίνεται να ωριμάζει μπορεί να αποτελέσει πραγματικά τη θρυαλλίδα της προσπάθειας ανάπλασης του κέντρου της Αθήνας που τόσο καιρό προσπαθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και ο Δήμος Αθηναίων αλλά, με την εξαίρεση των ξενοδοχείων και της εστίασης, δεν έχει παράξει πολλά αποτελέσματα.

Το ολοκληρωμένο σχέδιο του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης με όρους κοινωνικής ανταπόδοσης, παρουσίασαν σε συνέντευξη τύπου η Υπουργός Εργασίας, Έφη Αχτσιόγλου, η Αναπληρώτρια Υπουργός, Θεανώ Φωτίου, ο Κοσμήτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), Δημήτριος Ησαΐας, και ο Αναπληρωτής Καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων και Διευθυντής του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος του ΕΜΠ, Νίκος Μπελαβίλας. Το σχέδιο που παρουσιάστηκε αποτελεί ένα ακόμη βήμα σε ένα σύνολο πρωτοβουλιών και ενεργειών που ξεκίνησαν να υλοποιούνται από την κυβέρνηση από τον Μάιο του 2015 για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης. Το πρώτο βήμα ήταν η ολοκληρωμένη καταγραφή, που ανέδειξε την απογοητευτική εικόνα της πολιτικής απαξίωσης της περιουσίας. Το δεύτερο βήμα έγινε το 2016 με την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου (Ν.4430/2016, άρθρο 50), προκειμένου να διευκολυνθεί η αξιοποίηση της περιουσίας προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος, επιτυγχάνοντας οικονομίες κλίμακος. Με αυτά τα βήματα, σήμερα, το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και οι Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης διαθέτουν αφενός μία καθαρή εικόνα για τα 1.126 κτήρια που αποτελούν την ακίνητη περιουσία τους, και αφετέρου το νομικό πλαίσιο που επιτρέπει την ουσιαστική αξιοποίησή τους, δήλωσε με έμφαση η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου.

Όπως αναφέρθηκε αναλυτικότερα κατά τη διάρκεια της συζήτησης, από αυτά τα 1126 κτήρια το 49% είναι κενά, μόλις το 14% είναι μισθωμένα ενώ τα υπόλοιπα είναι είτε παραχωρημένα είτε ιδιοχρησιμοποιούνται από το Υπουργείο. Το 25% των κτηρίων μπορούν να χαρακτηριστούν ως «ερείπια», το 30% των κτηρίων είναι διατηρητέα (μεταξύ των ερειπίων και των διατηρητέων υπάρχει σημαντική αλληλοκάλυψη), ενώ το 40% έχει διάφορες νομοτεχνικές εκκρεμότητες (ιδιοκτησιακές, πολεοδομικές, χωροταξικές, χαρακτήρα της έκτασης κλπ). Για παράδειγμα αναφέρθηκε ότι ένα μόνο ταμείο κοινωνικής ασφάλισης έχει 80 κτήρια, από τα οποία 61 είναι στην Αθήνα και 19 στην υπόλοιπη Ελλάδα. Από αυτά μόλις τα 26 χρησιμοποιούνται πλήρως, 17 έχουν μόνο μερική χρήση ενώ τα 37 είναι χωρίς καμία χρήση!

Με πρωταρχικό στόχο την αξιοποίηση με όρους κοινωνικής ανταπόδοσης και όχι την εκποίηση της περιουσίας, το Υπουργείο Εργασίας προχωρά πλέον σε ένα τρίτο βήμα, υλοποιώντας το εξής σχέδιο:

1.    Απευθύνει δημόσια πρόσκληση προς όλους τους Φορείς του Δημοσίου (Υπουργεία, Δημόσιους Οργανισμούς, Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα κλπ.) για χρήση των ακινήτων της Αθήνας. Η πρόσκληση αυτή αφορά σχεδόν 120 ακίνητα, τόσο στο κέντρο της πόλης όσο και σε περιοχές πέριξ αυτού.
2.    Προχωρά σε ένα πιλοτικό σχέδιο για την επιλεκτική αξιοποίηση 24 ακινήτων στο Ιστορικό Κέντρο της Αθήνας, συνολικού εμβαδού άνω των 65000 τετραγωνικών μέτρων. Πρόκειται για ακίνητα εμβληματικού χαρακτήρα του ιστορικού τριγώνου. Εντάσσοντας τα κτήρια αυτά σε ένα πιλοτικό σχέδιο διαχείρισης και αξιοποίησης, στόχος είναι η αναβίωσή τους μέσα από ένα πλέγμα χρήσεων υψηλής κοινωνικής ωφέλειας και υψηλής οικονομικής ανταπόδοσης.
3.    Στο πλαίσιο της επιλεκτικής αξιοποίησης των 24 αυτών ακινήτων, το Υπουργείο Εργασίας ανακοινώνει την διενέργεια αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για 5 χωρικές ενότητες. Επιδίωξή είναι, μέσω αυτής της εμβληματικής δράσης, το Υπουργείο να συμβάλλει στην αναβάθμιση του κέντρου της πρωτεύουσας και να δημιουργήσει προστιθέμενη αξία στα απαξιωμένα κτήρια.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε η Έφη Αχτσιόγλου και οι συνεργάτες της υπάρχουν συνολικά 122 διαθέσιμα κτήρια στον Δήμο Αθηναίων, συνολικού εμβαδού 223.545 τ.μ.. Αυτό το εμβαδό αντιστοιχεί σε σχεδόν 3 mall όπως αυτά που υπάρχουν στο Μαρούσι και άλλαξαν την πολεοδομική και οικονομική κατάσταση της περιοχής.

Η υλοποίηση του σχεδίου θα αποτελέσει τον οδηγό για την επέκτασή του σχεδίου και σε άλλες περιοχές της Αθήνας αλλά και σε άλλες πόλεις με στόχο την επανάχρηση πολλών υποβαθμισμένων ακινήτων. Το συνολικό σχέδιο της αξιοποίησης των ακινήτων θα υλοποιηθεί με την επιστημονική και τεχνική συμβολή της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ. Μία συνεργασία που αποδεικνύει, μεταξύ άλλων, μια νέα προσέγγιση που υιοθετεί το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των φορέων του ως μιας συνολικής παρέμβασης για την οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση του αστικού ιστού.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε η Έφη Αχτσιόγλου, στρατηγικοί στόχοι της προσπάθειας είναι:

  • Η οικονομική βιωσιμότητα και η συγκέντρωση πόρων για τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, όμως με τη μέγιστη δυνατή κοινωνική ανταπόδοση.
  • Η ανάκτηση της οικονομικής αξίας και της αξίας χρήσης των ακινήτων.
  • Η συμβολή στην αναζωογόνηση του υποβαθμισμένου Ιστορικού Κέντρου της Αθήνας, με θετική επίδραση στην εργασία και την αγορά.
  • Η λειτουργία της συγκεκριμένης δράσης ως «πιλότου» για την επέκταση σε άλλες περιοχές της Αθήνας ή και άλλων πόλεων.

Εκ μέρους της μελετητικής ομάδας, ο καθηγητής του ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας ανέφερε ως επόμενο πεδίο ενασχόλησης, μετά το σχέδιο - πιλότο για το κέντρο της Αθήνας, την πόλη της Θεσσαλονίκης αλλά και τις δυνατότητες που υπάρχουν γενικότερα στη Βόρεια Ελλάδα λόγω της ειδικής συνθήκης της ύπαρξης των «παιδουπόλεων».

Τα αναμενόμενα οφέλη:

  • Άμεση τουριστική εκμετάλλευση των μεγάλων ξενοδοχείων και εκμετάλλευση μεγάλων εμβληματικών κτηρίων διοίκησης μητροπολιτικής εμβέλειας.
  • Χρήσεις υψηλής κοινωνικής ωφέλειας και απόδοσης, στήριξη νέων επιστημόνων και καινοτομίας.
  • Στήριξη και όχι έξωση εμπόρων, βιοτεχνών, εργαζομένων και κατοίκων. Ανάσχεση Gentrification.
  • Ανάδειξη του μνημειακού πλούτου του Ιστορικού Κέντρου με άμεση επίδραση στον πολιτισμό και τον τουρισμό.
  • «Πράσινες οάσεις» στα μικρά δεσμευμένα ή προβληματικά λόγω αρχαιολογίας κενά οικόπεδα σε συνεργασία με Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η μεγιστοποίηση της απόδοσης θα έρθει μέσα από συνδυασμό χρήσεων στα ακίνητα και δημιουργία «ομάδων» ακινήτων, με τις εξής βασικές χρήσεις:

Α Χρήση: τουρισμός (ξενοδοχεία, boutique hotel, hostels κ.ά.,) εμπόριο (τυπικό μικρό και μεσαίο εμπόριο, παραδοσιακό/ειδικό εμπόριο), αναψυχή (ήπια αναψυχή, νεανική αναψυχή, γαστριμαργία, τέχνη), υπηρεσίες (διοίκηση, τράπεζες, εταιρείες, διεθνείς και ελληνικοί οργανισμοί, βιομηχανία πολιτισμού, εκδόσεις, διαδίκτυο, πληροφορική, μουσική, εικόνα)
Β Χρήση: πολιτισμός, τέχνη, εκπαίδευση, έρευνα, νεανική καινοτομία και επιχειρηματικότητα, θερμοκοιτίδες-start ups, στέγη (φοιτητών erasmus, ακαδημαϊκών επισκεπτών, νέων ερευνητών), παραδοσιακό/ειδικό προστατευμένο εμπόριο.
Γ Χρήση: μεικτή (κτήρια & οικόπεδα που μπορούν να παραλάβουν συνδυασμό χρήσεων)

Οι βασικές χωρικές ενότητες των 24 κτιρίων στο Ιστορικό Τρίγωνο σχεδιάζονται με τους εξής πέντε πόλους:

  • Πειραιώς
  • Ομόνοια – Πλατεία Βάθης
  • Πανεπιστημίου – Χαυτεία
  • Σύνταγμα
  • Κλαυθμώνος – οδός Βουλής

Ενδεικτικά, ο συνδυασμός χρήσεων-δράσεων ανά χωρική ενότητα μπορεί να είναι:

  • Κατοικία
  • Πολιτισμός
  • Τουρισμός
  • Εμπόριο
  • Ενίσχυση Επιχειρηματικότητας
  • Ενίσχυση Κοινωνικής Οικονομίας
  • Διοικητικά Κτίρια
  • Γραφεία

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Αναπληρωτής Υπουργός Θεανώ Φωτίου (η οποία επίσης είναι καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής), πέρα από την ανάλυση που έκανε για τη χρήση άλλων ακινήτων του τομέα της πρόνοιας (πρόσφυγες, ασυνόδευτα παιδιά, άστεγοι κλπ) έδωσε ξεχωριστή σημασία στην αναγκαιότητα να προκρίνεται η χρήση υφιστάμενων κτηρίων αντί για τη δόμηση νέων από το δημόσιο, καθώς, όπως ανέφερε, οι πόλεις και η χώρα γενικά πάσχει από ένα υπερ-δομημένο περιβάλλον. Σημείωσε μάλιστα ότι από το συγκεκριμένο πρόγραμμα – πιλότος στο κέντρο της Αθήνας το Υπουργείο και η κυβέρνηση θα πάρουν μαθήματα για τη χρήση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος για τα επόμενα βήματα.

Κατά τη συζήτηση τόσο της πολιτικής ηγεσίας όσο και των επιστημόνων από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ προέκυψε ότι όλες οι προτάσεις για την αξιοποίηση των ακινήτων θα στηρίζονται στο μειωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα των κτηρίων στη νέα τους μορφή, καθώς θα ακολουθηθούν οι αρχές της σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης αλλά και του βιοκλιματικού σχεδιασμού στις εργασίες ανακαίνισης που θα χρειαστούν. Ξεχωριστή αναφορά πρέπει να γίνει στον αρχικό σχεδιασμό για εκμετάλλευση εγκαταλελειμμένων σήμερα οικοπέδων στο κέντρο της Αθήνας σε οικόπεδα με αρχαιολογικό ενδιαφέρον τα οποία προτείνεται να αλλάξουν χρήση σε «πράσινες οάσεις» ώστε να διαφυλαχθεί από τη μία ο αρχαιολογικός τους χαρακτήρας για τις μελλοντικές γενιές αλλά ταυτόχρονα να προσφέρουν πράσινο σε μια περιοχή που ασφυκτιά.

Απαντώντας σε ερώτηση της Greenagenda, η Υπουργός Εργασίας Έφη Αχτσιόγλου τόνισε ότι η πρωτοβουλία του Υπουργείου Εργασίας αφορά την αξιοποίηση των ακινήτων των φορέων κοινωνικής ασφάλισης, όμως σημείωσε ότι το Υπουργείο βρίσκεται σε πλήρη συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές (υπουργείο Περιβάλλοντος, άλλα συναρμόδια Υπουργεία, αυτοδιοίκηση κλπ) για τα θέματα ανάπλασης της Αθήνας, σχεδιασμού χρήσεων και βέλτιστου σχεδιασμού για τα δημόσια κτήρια. Ακόμη σημείωσε ότι σκοπός της προσπάθειας δεν είναι μόνο η αύξηση των εσόδων των φορέων κοινωνικής ασφάλισης αλλά κυρίως η σταθερότητά τους και η δυνατότητα να δοθούν σε δυνητικούς επενδυτές «καθαρές» δυνατότητες αξιοποίησης.

Παράλληλα, απαντώντας στην Greenagenda, ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας τόνισε ότι η προσπάθεια του Υπουργείου θα προχωρήσει ανεξαρτήτως των προσπαθειών άλλων Υπουργείων, καθώς ο σχεδιασμός για την αξιοποίηση των 24 κτηρίων στο κέντρο της Αθήνας θα γίνει στη βάση του υφιστάμενου σχεδιασμού χρήσεων γης. Τόνισε επίσης ότι σημαντικό κομμάτι της αξιοποίησης θα συνδυαστεί με προγράμματα και εργαλεία του τρέχοντος ΕΣΠΑ, ενώ η μελετητική ομάδα του Πολυτεχνείου βρίσκεται σε άτυπη συνεννόηση τόσο με τον Υπουργείο Περιβάλλοντος όσο και με το Δήμο Αθηναίων. Σημείωσε μάλιστα χαρακτηριστικά ότι το σχέδιο είναι φιλόδοξο και θα έχει τόσο επιτυχίες όσο και αποτυχίες, αλλά το αποτέλεσμα θα είναι σαφώς καλύτερο για την πόλη από τη σημερινή εικόνα εγκαταλελειμμένων εμβληματικών κτηρίων στο κέντρο της Αθήνας για δεκαετίες. Πάντως το θέμα των καταλήψεων δημοσίων κτηρίων που έχει απασχολήσει τελευταία την επικαιρότητα δεν φαίνεται να απασχολεί το Υπουργείο, καθώς όπως απάντησαν στην Greenagenda, μόλις τέσσερα στα χίλια κτίρια του Υπουργείου τελούν υπό κατάληψη.

Αξίζει ωστόσο να σημειώσουμε ότι παρά τις επισταμένες ερωτήσεις των δημοσιογράφων ούτε η πολιτική ηγεσία ούτε η επιστημονική ομάδα έγινε πιο συγκεκριμένη όσον αφορά τη συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία και την αυτοδιοίκηση, τη συμβατότητα του σχεδιασμού (ιδίως στις χρήσεις) με άλλες κυβερνητικές πρωτοβουλίες αλλά και τις τυχόν συνέργειες με άλλα προγράμματα που τρέχουν από την κυβέρνηση.

Πάντως τα στοιχεία από την αρχική εκτίμηση του ΕΜΠ, όσον αφορά την αναγκαιότητα αξιοποίησης του κτιριακού αποθέματος είναι συντριπτικά. Η ομάδα της Σχολής Αρχιτεκτόνων εκτιμά ότι από τα κλειστά, ερημωμένα και αναξιοποίητα κτήρια του Υπουργείου Εργασίας έχουν υπάρξει τις τελευταίες δεκαετίες απώλειες 16 χιλιάδων εργασίας και σωρευτική οικονομική ζημία άνω των 420 εκατομμυρίων ευρώ σε αξία γης, ενώ η πρακτική της εγκατάλειψης έχει οδηγήσει σε μείωση της αξίας πώλησης ή μίσθωσης της τάξεως του 75 ως 80% για το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο ακινήτων. Με αυτές τις παραδοχές οποιοσδήποτε σχεδιασμός για εκποίηση των ακινήτων θα ήταν οικονομικά καταστροφικός και για αυτόν τον λόγο προκρίνεται ένας πολύ-εργαλειακός σχεδιασμός για την αξιοποίηση που θα φέρει επιπλέον ζωή στην πόλη και κινητοποίηση πόρων τόσο στα συγκεκριμένα κτήρια όσο και στα συνορεύοντα ακίνητα και τις γύρω περιοχές.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.