Ασπροπάρης: Ο «γύπας του Φαραώ» απειλείται με εξαφάνιση

του Νίκου Αβουκάτου

Σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας, ο Ασπροπάρης είναι ένα από τα πιο απειλούμενα είδη γύπα της Ευρώπης. Τα τελευταία 40 χρόνια ο μικρός αυτός γύπας εμφανίζει σαφή και συνεχιζόμενη πληθυσμιακή μείωση.

Εκτιμάται ότι τη δεκαετία του ΄80, ο αναπαραγόμενος πληθυσμός του είδους ήταν 200-250 ζευγάρια, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση στα Μετέωρα. Πλέον ο πληθυσμός του Ασπροπάρη έχει σημειώσει κατακόρυφη μείωση (>90%) και αριθμεί πλέον στην Ελλάδα λιγότερα από 10 ζευγάρια, τα οποία εντοπίζονται κυρίως στη Δαδιά, τα Μετέωρα και την Ήπειρο.

ασ2

«Είναι παγκοσμίως απειλούμενο είδος το οποίο περιλαμβάνεται στην Κόκκινη Λίστα της Διεθνούς Ένωσης για την Προστασία της Φύσης (IUCN) και χαρακτηρίζεται ως "Κινδυνεύον", ενώ για την Ελλάδα (και τα Βαλκάνια) είναι «Κρισίμως Κινδυνεύον», δηλαδή αντιμετωπίζει εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης από τον φυσικό του χώρο στο άμεσο μέλλον. Έχει εξαφανιστεί από σχεδόν όλη την Ελλάδα και διατηρεί μόνο δύο πυρήνες  στη Θράκη και τα Μετέωρα», επισήμανε στη Greenagenda.gr η Ρούλα Τρίγκου, συντονίστρια Ενημέρωσης Δράσεων Διατήρησης της  Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας.

ασ3

Ο Ασπροπάρης είναι ο μοναδικός γύπας της Ευρώπης που μεταναστεύει. Κάθε Σεπτέμβρη διανύει τεράστιες αποστάσεις (>5.000 χλμ) για να φτάσει στους τόπους διαχείμασής του στην Υποσαχάρια Αφρική και επιστρέφει πάλι σε εμάς την άνοιξη για να φωλιάσει. Το είδος αντιμετωπίζει πλήθος απειλών, τόσο στους τόπους αναπαραγωγής και διαχείμασης, όσο και κατά το δύσκολο ταξίδι της μετανάστευσης.

Ο χάρτης μετανάστευσης του Ασπροπάρη

Ο χάρτης μετανάστευσης του Ασπροπάρη

Αναμφισβήτητα, όμως, η μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει το είδος στους τόπους αναπαραγωγής του είναι η δηλητηρίαση. Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, αν και παράνομη, αποτελεί δυστυχώς συνήθη πρακτική για την ελληνική ύπαιθρο. Σκοπός της δηλητηρίασης είναι η εξόντωση ζώων που θεωρούνται λανθασμένα ως επιβλαβή, όπως ο λύκος και η αλεπού, καθώς και της αρκούδας ή αδέσποτων ζώων που ενίοτε προκαλούν ζημιές σε παραγωγούς (κτηνοτρόφους, αγρότες).

ασ4

«Η χρήση δολωμάτων συμβαίνει και από παράνομους κυνηγούς για τον έλεγχο των θηρευτών θηρεύσιμων ειδών, π.χ. έλεγχο αλεπούδων που τρέφονται μεταξύ άλλων και με λαγούς, πέρδικες κ.ά. Αρκετά συχνά τα δηλητηριασμένα δολώματα είναι το αποτέλεσμα τοπικών αντιδικιών. Δυστυχώς, τις περισσότερες φορές, σπάνια και απειλούμενα ζώα που τρέφονται με ψοφίμια, όπως ο Ασπροπάρης πέφτουν θύματα της παράνομης αυτής πρακτική» τόνισε η κ. Ρήγου.

Η δεύτερη πιο σημαντική αιτία της μείωσης του πληθυσμού του Ασπροπάρη είναι η χαμηλή διαθεσιμότητα τροφής λόγω εγκατάλειψης των παραδοσιακών αγροτικών πρακτικών, συμπεριλαμβανομένης και της βελτίωσης των συνθηκών υγιεινής (σύμφωνα με τους κανονισμούς της ΕΕ για την απόρριψη των ζωικών υποπροϊόντων και τη διάθεση των νεκρών ζώων).

Μία άλλη απειλή μικρότερης έντασης είναι η ηλεκτροπληξία. Οι Ασπροπάρηδες συχνά χρησιμοποιούν του ηλεκτρικούς στύλους και πυλώνες για ανάπαυση ή κούρνιασμα στις περιοχές αναπαραγωγής τους, αλλά και κατά τη μετανάστευση ή τον χειμώνα. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να έχει μοιραίες συνέπειες, καθώς μερικοί πυλώνες χαμηλής τάσης (20 ΚW) του ηλεκτρικού δικτύου, είναι εξαιρετικά επικίνδυνοι για τα πουλιά και μπορούν να πάθουν ηλεκτροπληξία. Οι μη-μονωμένοι πυλώνες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι για τους νεαρούς γύπες. Κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών μετά την έξοδό τους από τη φωλιά, έχουν ακόμα χαμηλή πτητική ικανότητα και μπορεί να συγκρουστούν με τα καλώδια ή τον ίδιο τον πυλώνα. Ένας αποτελεσματικός τρόπος για την αποφυγή τέτοιων περιστατικών είναι η ειδική μόνωση των καλωδίων και πυλώνων.

β

Επιπλέον, σε ορισμένες αφρικανικές χώρες ορισμένα μέρη του σώματος του Ασπροπάρη χρησιμοποιούνται στην παραδοσιακή ιατρική, ή χρησιμεύουν ως φυλαχτά εναντίον της μαύρης μαγείας και αυτό οδηγεί σε μαζική εξόντωση του είδους.

«Καθαριστής» της φύσης και μύθος

Ο Ασπροπάρης ως πτωματοφάγο αρπακτικό, αποτελεί μαζί με τους υπόλοιπους γύπες το συνεργείο καθαρισμού της φύσης, απομακρύνοντας νεκρά ζώα τα οποία θα μπορούσαν να μετατραπούν σε εστίες μόλυνσης και μετάδοσης ασθενειών.

Ο Ασπροπάρης είναι το πρώτο πουλί στον κόσμο που προστατεύτηκε με νόμο από τους Φαραώ, με ποινή θανάτου, αναγνωρίζοντας έτσι τη σημαντική του συμβολή στην καθαριότητα των οικισμών από τα σκουπίδια και τα υπολείμματα της τροφής των ανθρώπων.

Ζει κοντά στον άνθρωπο εδώ και χιλιάδες χρόνια και αναφέρεται σε πολλές ιστορίες και θρύλους, ενώ θεωρείται ιερός σε πολλούς πολιτισμούς. Κανένα άλλο είδος δεν έχει τόσο πολύ συνδεθεί με μύθους, θρύλους, παραδόσεις και μαντικές πράξεις στις ορεινές κοινότητες της Ελλάδας. Είναι ο μόνος γύπας στον κόσμο που μεταναστεύει και οι κάτοικοι της υπαίθρου πιστεύουν ότι κουβαλάει στην πλάτη του τον Κούκο (γι' αυτό και είναι γνωστός τοπικά ως «Κουκάλογο» ή «Αλογόκουκο») φέρνοντας την άνοιξη και την καλοτυχία, καθορίζοντας με την παρουσία του την υγεία και την προκοπή των κτηνοτρόφων, το πήξιμο του γιαουρτιού, την παραγωγή του τυριού (εξ ου και η τοπική του ονομασία «Τυροκόμος»), ενώ συμμετέχει σε γάμους, ακόμη και «τσουράπια» φέρνει στα παιδιά.

Οι δράσεις της Ορνιθολογικής και της WWF
ββ

Για την αποτροπή της εξαφάνισης του Ασπροπάρη στην Ελλάδα είναι επιτακτική ανάγκη να περιοριστεί σημαντικά η παράνομη χρήση των δηλητηριασμένων δολωμάτων. Στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE+ "Η επιστροφή του Ασπροπάρη", η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία σε συνεργασία με το WWF Ελλάς υλοποιεί μια σειρά δράσεων, μεταξύ των οποίων είναι οι ακόλουθες:

- Ενεργοποίηση Δικτύου τοπικών φορέων και χρηστών κατά της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων. Ομάδες-στόχος είναι οι γεωργοί, οι κυνηγοί, οι εκπρόσωποι τοπικών αρχών, οι εκπαιδευτικοί και άλλοι ευαισθητοποιημένοι πολίτες. Η δράση υλοποιείται πιλοτικά στην Ήπειρο.

- Η ανίχνευση δηλητηριασμένων δολωμάτων με ειδικά εκπαιδευμένα σκυλιά στη Θράκη και στα Μετέωρα. Οι δύο Ομάδες Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων δημιουργήθηκαν τον Μάρτιο του 2014 και έκτοτε δραστηριοποιούνται στην Κεντρική Ελλάδα και τη Θράκη. Ο στόχος των Ομάδων είναι ο έλεγχος και ο έγκαιρος καθαρισμός της υπαίθρου από  δηλητηριασμένα δολώματα και ζώα που μπορούν να προκαλέσουν επιπλέον δηλητηριάσεις.

- Η δημιουργία ταϊστρών γυπών. Η πρόσβαση σε άφθονη και υψηλής ποιότητας τροφή είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των νεαρών γυπών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον, μέσω αυτής της δράσης, παράσχουμε στους Ασπροπάρηδες συμπληρωματική τροφή σε ειδικούς χώρους - ταΐστρες για γύπες.

Πέρα από τις πολύ σημαντικές για τη διατήρηση του είδους δράσεις του προγράμματος, απαιτείται συντονισμένος σχεδιασμός από την πλευρά της Πολιτείας για την εξάλειψη των απειλών που αντιμετωπίζει το είδος και κυρίως για την παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων.

Αυτή την περίοδο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επεξεργάζεται το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Ασπροπάρη, το οποίο συντάχθηκε στο πλαίσιο του LIFE+ "Η επιστροφή του Ασπροπάρη" και αναμένεται με την έγκρισή του να θέσει τις πρώτες βάσεις για την ουσιαστική προστασία του είδους μέσα από το συντονισμό των Υπηρεσιών και την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων από την Πολιτεία.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.