Σχεδόν 4,5 δισ. «χάνει» η αυτοδιοίκηση από τα αυθαίρετα

του Θοδωρή Καραουλάνη

Τα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία που εξέδωσε χθες το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, όπως έγραψε η Greenagenda, με τα οποία προκύπτει ότι το σύνολο των καταχωρηθέντων προστίμων από τη νομοθεσία αυθαιρέτων ανέρχεται σε 3,3 δισ. ευρώ, με τα 1,8 δισ. ευρώ να έχουν ήδη εισπραχθεί από το κράτος, κρύβουν μία σημαντική λεπτομέρεια που δεν θα ακούσετε εύκολα.

Τα χρήματα αυτά, βάσει όλων των νόμων των αυθαιρέτων, πρέπει να κατευθυνθούν μόνο για δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου, αποκλειόμενης κάθε άλλης χρήσης, δηλαδή για δράσεις που εξισορροπούν τις επιπτώσεις της αυθαίρετης δόμησης που έχει ήδη συμβεί στο φυσικό περιβάλλον. Και δικαιούχοι αυτών των χρηματοδοτήσεων για δράσεις είναι, κατά βάση, οι ΟΤΑ, δηλαδή οι Δήμοι και Περιφέρειες της χώρας (και σε κάποιες περιπτώσεις οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις).

Αν μάλιστα συνυπολογίσουμε και το περισσότερο από 1 δισ. ευρώ που έχει πάρει το Πράσινο Ταμείο από το νόμο 3843 για τους ημιυπαίθριους, δημιουργείται ένας «κουμπαράς» σχεδόν 4,5 δισ. ευρώ για συγκεκριμένες δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου.

Αυτό είναι ένα τεράστιο ποσό με βάση τα σημερινά δεδομένα – και χωρίς να έχουν καν δηλωθεί ακόμη όλα τα αυθαίρετα!  Οι εκτιμήσεις της αγοράς μάλιστα μιλούν για τουλάχιστον άλλες τόσες δηλώσεις αυθαιρέτων που πρέπει να μπουν στο σύστημα!

Για να υπάρχει μια τάξη μεγέθους, αυτά τα 4,5 δις ευρώ αντιστοιχούν στο σύνολο των ευρωπαϊκών πόρων που δίνονται την προγραμματική περίοδο 2014 – 2020, δηλαδή από το τρέχον ΕΣΠΑ, στα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα. Αν δηλαδή αυτοί οι πόροι αποδίδονταν στην αυτοδιοίκηση θα υπήρχε ένα ακόμη «παράλληλο» ΕΣΠΑ ύψους σχεδόν 4,5 δισ. ευρώ, αποκλειστικά για το περιβάλλον! Και χωρίς να συνυπολογίσουμε άλλους πόρους του Πράσινου Ταμείου που θα μπορούσαν να δοθούν επίσης για τέτοιες δράσεις!

Αλλά εδώ βρίσκεται δυστυχώς το «κλειδί»: αν….

Δυστυχώς, σήμερα, υπό το βάρος του «μνημονίου» δεσμεύονται οι πόροι του Πράσινου Ταμείου από τα αυθαίρετα σε ποσοστό 97,5%, ώστε να είναι διαθέσιμοι για την επίτευξη των στόχων του προϋπολογισμού. Ναι, δυστυχώς απομένει μόνο το 2,5% για συγκεκριμένες δράσεις. Και αυτό συνέβη με μεγάλη πίεση των δανειστών…

Συγκεκριμένα προβλέφθηκε από το 2011 ακόμη (άρθρο 39 παρ. 6. του ν. 4024/2011) ότι «κατά τη διάρκεια εφαρμογής του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής, η διάθεση των πόρων του Πράσινου Ταμείου κατ’ έτος, όπως προβλέπονται στο άρθρ. 8. (του ν. 3889/2010) για τις λειτουργικές του ανάγκες και την επίτευξη των σκοπών του, δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το πέντε τοις εκατό (5%) επί του συνόλου των διαθεσίμων του κατά το τέλος του προηγούμενου έτους. Τα επιπλέον του ανωτέρω ποσοστού διαθέσιμα επιτρέπεται να περιέρχονται στον Κρατικό Προϋπολογισμό με κοινές αποφάσεις των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής». Εν συνεχεία, βάσει της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου με τίτλο «Ρυθμίσεις κατεπειγόντων θεμάτων του ν. 4046/2012 και του ν. 4093/2012», παράγραφος 16 του άρθρου 9, το ανωτέρω ποσοστό (5%) συρρικνώθηκε από το 2013 και μετά, περαιτέρω, σε 2,5%.

Βέβαια πρέπει να αναφέρουμε ότι η πρόβλεψη για μεταφορά στον Κρατικό Προϋπολογισμό δεν έχει υλοποιηθεί. Και αυτό γιατί αν τυχόν οι δανειστές ή κάποιος «απερίσκεπτος» στο Υπουργείο Οικονομικών το ζητήσει, αυτομάτως σχεδόν θα υπάρξει προσφυγή στο ΣτΕ για να κριθεί συνολικά αντισυνταγματική η ρύθμιση των αυθαιρέτων. Διότι το ΣτΕ έχει κρίνει ήδη ότι ο νόμος περί αυθαιρέτων είναι συνταγματικά ανεκτός επειδή ακριβώς υπάρχει, μεταξύ άλλων, το περιβαλλοντικό ισοζύγιο με συγκεκριμένες δράσεις αποκατάστασης της πολεοδομικής επιβάρυνσης που έχουν δημιουργήσει τα αυθαίρετα. Οπότε, σε μία τέτοια περίπτωση θα πρέπει να επιστραφούν όλα τα πρόστιμα στους πολίτες και να ακυρωθούν όλες οι πράξεις νομιμοποίησης ή τακτοποίησης αυθαιρέτων! Για αυτόν τον λόγο τα ποσά που έχει εισπράξει το Πράσινο Ταμείο κατά 97,5% παραμένουν διαθέσιμα σε προθεσμιακούς – ειδικούς λογαριασμούς του, συνυπολογίζονται στους δείκτες του Κρατικού Προϋπολογισμού για την επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων, αλλά δεν χρησιμοποιούνται για τίποτε!

Και εδώ δυστυχώς βρίσκεται μια δεύτερη τραγωδία: η έλλειψη φαντασίας και δυνατότητας διαπραγμάτευσης των κυβερνήσεων έχει στερήσει πολλαπλάσιους πόρους από έργα για το φυσικό περιβάλλον. Οποιοσδήποτε καλός γνώστης χρηματοοικονομικής διαχείρισης (ή… δημιουργικής λογιστικής!) θα μπορούσε κάλλιστα να σχεδιάσει ένα αποτελεσματικό εργαλείο χρηματοδότησης με πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο, έχοντας ρευστό διαθέσιμο αυτό το 2,5% αλλά με «εγγύηση» ή μελλοντική χρηματορροή (πχ μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής) του υπολοίπου 97,5%. Να δημιουργήσει δηλαδή μόχλευση του 2,5% με προεξοφλητικούς όρους του υπολοίπου. Αν μάλιστα ένα τέτοιο χρηματοδοτικό εργαλείο η κυβέρνηση μπορούσε να το συνδυάσει με άλλους πόρους, όπως τα εργαλεία του σχεδίου Γιούνκερ (όπως έχει κάνει ήδη με το Equifund, που παρουσίασε η Greenagenda) ή ακόμη και ιδιωτικούς πόρους σε ένα επενδυτικό εργαλείο, η απόδοση στην ελληνική κοινωνία και το περιβάλλον θα ήταν πολλαπλάσια του πενιχρού, σήμερα 2,5%...

Και τι θα μπορούσε να γίνει με αυτούς τους πόρους;

Ο νόμος 4178 που περιγράφει συγκεκριμένα και αναλυτικά τις δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου είναι σαφής. Προβλέπονται:

1. Κατεδαφίσεις αυθαιρέτων κτισμάτων εντός δασικής και αναδασωτέας έκτασης, αρχαιολογικών χώρων, αιγιαλού, καθώς και σε ποτάμια, λίμνες και ρέματα, για τα οποία έχει εκδοθεί οριστική και αμετάκλητη δικαστική απόφαση, καθώς και χρηματοδότηση για δράσεις αναδάσωσης.
2. Κατεδαφίσεις επικινδύνων ετοιμόρροπων κτισμάτων κατά το Π.Δ. 13/22.4.1928 (Α΄ 153).
3. Δημιουργία, διαμόρφωση νέων, καθώς και ανάδειξη, διαχείριση και συντήρηση υφισταμένων ελεύθερων κοινόχρηστων χώρων πρασίνου στον αστικό ιστό με σκοπό τη βελτίωση των περιβαλλοντικών όρων, ιδίως μέσω απαλλοτριώσεων, αναπλάσεων και ανταλλαγών εκτάσεων.
4. Δημιουργία κοινοχρήστων χώρων πρασίνου με υπόγειους χώρους στάθμευσης οχημάτων.
5. Αποκατάσταση δημοσίων διατηρητέων κτιρίων και μνημείων.
6. Διαμόρφωση / ανακαίνιση κτιρίων για επανάχρηση, που ανήκουν στην ιδιοκτησία φορέων του ευρύτερου δημόσιου τομέα, για την κάλυψη αναγκών εγκατάστα­σης κοινωνικών, πολιτιστικών ή εν γένει αναπτυξιακών δραστηριοτήτων.
7. Δημιουργία, συμπλήρωση, συντήρηση, διαχείριση δικτύων κοινόχρηστων χώρων πρασίνου ή / και δικτύων πράσινων παρεμβάσεων στον αστικό ιστό με σκοπό τη βελτίωση των περιβαλλοντικών όρων.
8. Συντήρηση, βελτίωση και αναβάθμιση της διαμόρφωσης και του αστικού εξοπλισμού ελεύθερων κοινόχρηστων χώρων, παιδοτόπων και πλατειών.
9. Συντήρηση, βελτίωση και αναβάθμιση του αστικού εξοπλισμού κάθε είδους, στο δημόσιο χώρο των πόλεων.
10. Διεύρυνση, αισθητική, λειτουργική, περιβαλλοντική, βιοκλιματική αναβάθμιση, ανακατασκευή, επισκευή - συντήρηση πεζοδρομίων ή και πεζοδρόμων και επιμέρους υποδομών τους. Δημιουργία δικτύου κίνησης πεζών με πρόνοια για εμποδιζόμενα άτομα.
11. Αισθητική αναβάθμιση όψεων κτιρίων σε αξιόλογα τουριστικά, κοινωνικά ή πολιτιστικά σημεία της πόλης ή του Δήμου (κεντρικές πλατείες, κτίρια κεντρικών αξόνων, παραλιακών μετώπων κ.λπ.).
12. Αναβάθμιση ενεργειακή, αισθητική και κτιριολογική σχολικών κτιρίων και υπαίθριων χώρων αυτών.
13. Καθαρισμός και οριοθέτηση ρεμάτων και έργα διευθέτησης και/ή ανάδειξης αυτών.
14. Ανάδειξη και προστασία περιοχών που χρίζουν ειδικής προστασίας μέσω αναπλάσεων.
Β. Πέραν των ανωτέρω δράσεων περιβαλλοντικού ισοζυγίου ορίζεται ως ειδική περιβαλλοντική δράση η χρηματοδότηση ολοκλήρωσης ή αναθεώρησης του εκ των διατάξεων πολεοδομικού σχεδιασμού.
Γ. Σε παραδοσιακούς οικισμούς, περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλους, ιστορικούς τόπους και οικιστικά σύνολα χαρακτηρισμένα ως μνημεία ορίζονται ως δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου:
1. Αναπλάσεις.
2. Ανάδειξη δημοσίων κτιρίων.
Δ. Σε πολυκατοικίες ορίζονται ως δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου:
1. Εργασίες διαμόρφωσης φυτεμένων δωμάτων.
2. Ενοποίηση ακαλύπτων χώρων και άλλων οικοπέδων για τη δημιουργία δικτύου ελεύθερων προσβάσιμων κοινόχρηστων χώρων αποκλειστικά για πεζούς, με χρήση των ακάλυπτων χώρων των οικοπέδων, όπως προβλέπεται από το άρθρο 10 παρ. 5 του Ν. 4067/2012 (Α΄ 79).
Ε. Σε εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμού ορίζονται ως δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου οι δράσεις δημοσίου ενδιαφέροντος για την ανάδειξη και προστασία περιοχών πλησίον αρχαιολογικών χώρων, προστατευόμενων περιοχών και διατηρητέων μνημείων εντός της γεωγραφικής ενότητας του οικείου Ο.Τ.Α..

Ήδη η κυβέρνηση, στο νέο νόμο που σχεδιάζει, προβλέπει διεύρυνση των δράσεων περιβαλλοντικού ισοζυγίου…

Μάλιστα ο νομοθέτης έχει προβλέψει αντικειμενικό και ηλεκτρονικό σύστημα απόδοσης αυτών των ποσών στους καθύλην δικαιούχους (τους ΟΤΑ) ακόμη και σε επίπεδο γειτονιάς των δήμων, ακόμη και οικοδομικού τετραγώνου ή πολυκατοικίας! Δηλαδή με βάση το πόσα αυθαίρετα δηλώνονται και πόσα πρόστιμα εισπράττονται, με τη βοήθεια του γεωγραφικού συστήματος προσδιορισμού που είναι ενσωματωμένο στο πληροφοριακό σύστημα του ΤΕΕ, θα μπορούσε ο κάθε δήμος να δηλώνει τις δράσεις που θέλει να υλοποιήσει με βάση τους συγκεκριμένους πόρους που αφορούν την περιοχή του!

Αλλά το γιατί αυτό δεν γίνεται, έστω και στο ελάχιστο ποσοστό του 2,5% που σήμερα διατίθεται για δράσεις περιβαλλοντικού ισοζυγίου (υποτίθεται…) είναι θέμα ενός άλλου ρεπορτάζ που ακολουθεί σε λίγες ημέρες… Γιατί κάποιοι εξυπηρετούνται και το ποσό που αντιστοιχεί σε αυτό το 2,5% δεν είναι τελικά και τόσο μικρό…

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Κάνετε το σχόλιό σας

Ερώτημα ασφαλείας (CAPTCHA) * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.