Αντιδράσεις και διαμάχη για την αποψίλωση του «διακατεχόμενου» δάσος Ελαφίου στα Τρίκαλα

του Νίκου Αβουκάτου

Το δάσος του Ελαφίου Τρικάλων είναι συνολικής έκτασης 17.970 στρεμμάτων, διακρίνεται για την πολύχρωμη πανίδα (ζώα, ερπετά, πτηνά) και τον υπέροχο διφυή δασικό πλούτο από δρυ και ελάτη. Το δάσος βρίσκεται σε ειδικό καθεστώς, γνωστό με τον όρο διακατεχόμενο. Η ασάφεια αυτή σε ό,τι αφορά την κυριότητα έχει ως αποτέλεσμα να επιχειρείται διαχρονικά η διεκδίκηση της κυριότητας του δάσους από ιδιώτες.

Οι δασικές εκτάσεις έχουν χωριστεί σε τέσσερα κομμάτια τα οποία διεκδικούνται από ιδιώτες.

Από την πλευρά τους, οι κάτοικοι του Ελαφίου ζητούν να αναγνωριστεί το δάσος ως δημόσιο και δίνουν έναν αγώνα για την προστασία του δάσους από καταστροφικές, όπως λένε, αποψιλώσεις. Οι κάτοικοι επισημαίνουν ότι δεν είναι δυνατόν εδώ και 40 χρόνια να μη λύνεται το πρόβλημα, όπως δεν είναι δυνατόν να επικαλούνται οι ιδιώτες τουρκικά έγγραφα για να τεκμηριώσουν τη θέση τους ότι το δάσος είναι ιδιωτικό.

Τα τελευταία χρόνια ζουν με τον φόβο της υλοτόμησης του δάσους από τους εργολάβους, που μισθώνονται από τους φερόμενους ως ιδιοκτήτες. Καθημερινά δηλώνουν έτοιμοι να αποτρέψουν την υλοτόμηση του δάσους. Πρόσφατα επιχειρήθηκε η υλοτόμηση του δάσους με τους εργολάβους μετά από την έγκριση της διαχειριστικής μελέτης από την Διεύθυνση Δασών Τρικάλων, που πλέον έχει αρμοδιότητα στο ζήτημα αυτό.

Η έγκριση της νέας διαχειριστικής μελέτης 2021- 2025 για αποψιλωτική υλοτόμηση στην περιοχή Μπάρμπα από τη Διεύθυνση Δασών Τρικάλων έριξε λάδι στη φωτιά και πυροδότησε εκ νέου έντονες αντιδράσεις των κατοίκων.

Το τελευταίο επεισόδιο έλαβε χώρα την Πέμπτη 16 Σεπτεμβρίου, όταν οι κάτοικοι εναντιώθηκαν στην άφιξη συνεργείων των υλοτόμων, που θα επιχειρούσαν αποψιλωτική κοπή δέντρων. Ως απάντηση, οι ιδιώτες προχώρησαν στην υποβολή μηνύσεων σε 10 κατοίκους του χωριού με σκοπό την τρομοκράτησή τους, όπως καταγγέλλουν οι κάτοικοι.

Οι κάτοικοι αυτοί αντιμετωπίζουν σοβαρές ποινικές διώξεις. Η δίκη ορίστηκε αρχικά στις 29 Σεπτεμβρίου στο Πλημμελειοδικείο Τρικάλων, ωστόσο η εκδίκαση της υπόθεσης των δέκα κατηγορουμένων πήρε αναβολή για τον Ιούνιο του 2022.

Σύμφωνα με τον δικηγόρο Γιώργο Χ. Παπασίμο, «το δασαρχείο Καλαμπάκας προτείνει την αναγωγική υλοτόμηση με συγκεκριμένα επιχειρήματα. Αν υλοποιηθεί η αποψιλωτική υλοτόμηση, που έχει εγκριθεί, θα είναι εξοντωτική και θα δημιουργήσει τεράστια προβλήματα στο δάσος, λόγω του διφύους χαρακτήρα αυτού».

Οι κάτοικοι του Ελαφιού, από το 1978, στην προσπάθειά τους να μην επιτρέψουν την υλοτόμηση του δάσους, καταθέτουν προσφυγές και αναστολές στο ΣτΕ.

«Το ΣτΕ για αρκετά χρόνια ανέστειλε τις διαχειριστικές μελέτες. Όμως στην τελευταία διαχειριστική μελέτη για την περίοδο 2016 – 2020, υπήρξαν δύο αντίθετες αποφάσεις, όπου η μία απέρριψε την αίτηση αναστολής και η άλλη έκανε δεκτή τη δεύτερη. Το 2020 απορρίφθηκαν οι προσφυγές μας και αυτή η εξέλιξη έκανε τους διακάτοχους πιο ενεργητικούς. Αν λοιπόν οι δημόσιες υπηρεσίες εγκρίνουν τις μελέτες των ιδιωτών, στις οποίες αυτοί αναφέρουν ότι είναι κύριοι του δάσους, παρέχουν σε αυτούς τη δυνατότητα να διεκδικήσουν το δικαίωμα της κυριότητας στο μέλλον στα Δικαστήρια», υπογραμμίζει ο κ. Παπασίμος.

Από την πλευρά του δασαρχείου Καλαμπάκας, παρά το γεγονός ότι η πρότασή του για το δάσος είναι η αναγωγική υλοτόμηση, ο υπεύθυνος δασολόγος τόνισε ότι δεν έχει σημασία η αναγωγική υλοτόμηση καθώς αυτό αποτελεί ένα θέμα διαδικαστικό.

«Πιστεύουμε ότι μέσω της διαχειριστικής μελέτης τηρούνται όλα τα προβλεπόμενα», διαβεβαίωσε.

Η Δασική Υπηρεσία Καλαμπάκας έχει την αρμοδιότητα της εφαρμογής της διαχειριστικής μελέτης που εγκρίθηκε από τη διεύθυνση δασών Τρικάλων.

Ο όρος διακατεχόμενο σημαίνει κατ' ουσίαν ότι το ιδιοκτησιακό καθεστώς του δάσους δεν είναι σαφές. Ότι υπάρχει δηλαδή ασάφεια για το αν το δάσος ανήκει στο ελληνικό δημόσιο ή σε ιδιώτες, σε δήμους ή μοναστήρια.

Στον νομό Τρικάλων ένα μεγάλο ποσοστό (ενδεχομένως και πάνω από 25%) των δασών είναι διακατεχόμενα, δηλαδή υπάρχει αμφισβήτηση επί του ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς του συγκεκριμένου (και πολλών άλλων δασών στα Τρίκαλα) χάνεται στα βάθη των χρόνων. Τότε που οι Τούρκοι έφυγαν από την Ελλάδα και άφηναν δάση με φιρμάνια σε Έλληνες. Κάποιοι εκ των φερόμενων ως ιδιοκτητών ισχυρίζονται ότι αγόρασαν στη συνέχεια τμήμα του δάσους από άλλους. Όπως και να έχει, δεν είναι ένα θέμα που θα λυθεί μεταξύ κατοίκων και φερόμενων ως ιδιοκτητών.

«Είναι ένα θέμα που πρέπει να λυθεί από το ελληνικό δημόσιο. Αυτό ζητούν και οι κάτοικοι του Ελαφίου. Επισημαίνουν ότι το ζήτημα είναι πρωτίστως κοινωνικοπολιτικό. Ζητούν έτσι στην παρούσα φάση από τους βουλευτές του νομού να πάρουν σαφή θέση. Ζητούν να καταστεί το δάσος κοινόχρηστο και δημόσιο», υπογράμμισε ο κ. Παπασίμος.

Από την πλευρά του, ο δασολόγος ενημερώνει ότι «η ισχύς της διαχειριστικής μελέτης έχει διάρκεια πέντε ετών. Για τον τρόπο ενεργειών σε κάθε τμήμα του δάσους θα πρέπει να επιτευχθούν οι σκοποί της για τους οποίους εγκρίθηκε η διαχειριστική μελέτη. Τις πράξεις διαχείρισης υλοτόμησης διενεργεί ένας υλοτόμος φερόμενος ως ενοικιαστής. Με την εγκατάστασή του θα πρέπει να γίνουν όλα όσα προβλέπονται από τη διαχειριστική μελέτη».

Όπως αναφέρουν οι κάτοικοι του Ελαφίου, όλα αυτά τα έτη του αγώνα τους, παραμένουν αναπάντητα τα εξής ερωτήματα:

«Πρώτον, γιατί η Περιφέρεια Θεσσαλίας και δη η διεύθυνση δασών εγκρίνει διαχειριστικές μελέτες ιδιωτών, επιτρέποντας την καταστροφική αποψιλωτική υλοτόμηση, τη στιγμή που σε όλα τα υπόλοιπα συνορεύοντα δάση του Ελαφίου, το δασαρχείο Καλαμπάκας επιβάλει την αναγωγική υλοτόμηση, προστατεύοντας έτσι τη χλωρίδα και πανίδα.

» Πρέπει να σημειωθεί ότι βάσει της από 29.2.2016 έκθεσης επαλήθευσης, καθώς και της πρόσφατης για τα έτη 2021-2025, για το δασικό τμήμα Μπάρμπα, ενώ προτάθηκε ως προσφορότερη μορφή υλοτόμησης αυτή της αναγωγικής αραίωσης από το δασαρχείο Καλαμπάκας, αυτή εν τέλει αγνοήθηκε από την Περιφέρεια Θεσσαλίας και εγκρίθηκε η αποψιλωτική υλοτομία, η υλοποίηση της οποίας, αν δεν υπήρχε ο αγώνας των κατοίκων, θα είχε ήδη λάβει χώρα με δραματικές αρνητικές συνέπειες, μη επανορθώσιμες στο πολύχρωμο δασικό οικοσύστημα.

» Δεύτερον, για ποιον λόγο οι αρμόδιες υπηρεσίες (Δασαρχείο Καλαμπάκας, Περιφέρεια Θεσσαλίας και διεύθυνση δασών Τρικάλων) έχουν κυριότητα επί του δημόσιου δάσους Ελαφίου, χωρίς όμως να διαθέτουν κανένα νομιμοποιητικό έγγραφο, διαπράττοντας οι δημόσιοι λειτουργοί το αδίκημα της παράβασης καθήκοντος.

» Τρίτον, γιατί οι αρμόδιες υπηρεσίες στις οποίες έχουν απευθυνθεί οι κάτοικοι του Ελαφίου εγγράφως δεν έχουν απαντήσει στο αίτημά τους να αναγνωριστεί σε αυτούς το δικαίωμα διακατοχής, ως παραδασόβιοι, δεδομένου ότι από το 1978 ως σήμερα έχουν με τον αγώνα τους πετύχει την απόκρουση κάθε προσπάθειας αποψιλωτικής υλοτόμησής του, προστατεύοντας παράλληλα τον δημόσιο και κοινόχρηστο χαρακτήρα του για λογαριασμό του Δημοσίου.

» Καταληκτικά, ως προς τις γενικές προεκτάσεις του ζητήματος, σημειώνεται ότι όταν η Ελλάδα απελευθερώθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά τον ηρωικό Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα του Ελληνικού Λαού του 1821, αυτοί που επωφελήθηκαν από το «ξεπούλημα» των εθνικών γαιών, που ήταν δημόσια περιουσία, ήταν αυτοί που συνεργάζονταν πριν με την Τουρκική εξουσία (κοτζαμπάσηδες και λοιποί).

» Στη συνέχεια, ενόψει της απελευθέρωσης και άλλων περιοχών, όπως η Θεσσαλία το 1881, οι Τούρκοι διοικητές των περιοχών αυτών (πασάδες, μπέηδες κ.λπ.) φρόντισαν για ίδιον όφελος να πουλήσουν τις περιοχές, που κατείχαν, στους «παραμονεύοντες» Έλληνες «τσιφλικάδες», που απέκτησαν τεράστιες δημόσιες εκτάσεις, χωρίς, όμως, να κατέχουν νόμιμους τίτλους. Και αυτό γιατί σε όλες τις κατεχόμενες εκτάσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αυτή διατηρούσε για λογαριασμό της την αποκλειστική κυριότητα και παραχωρούσε μόνο τη χρήση αυτών (ιδιότυπο δικαίωμα χρήσης και κατοχής), οι οποίοι ουδέποτε απέκτησαν κυριότητα επί της Ελληνικής γης, για να μπορούν και να την μεταβιβάσουν σε ιδιώτες.

» Για τον δημόσιο χαρακτήρα των διακατεχομένων δασών έχει, άλλωστε, αποφανθεί με σειρά Γνωμοδοτήσεων το Νομικό Συμβούλιο του κράτους και, έτσι, δεν υπάρχουν περιθώρια ή ψευτοδιλήμματα για το θέμα αυτό, όσον αφορά το δικαίωμα κυριότητας του Δημοσίου επί αυτών των δασών.

» Το δημόσιο με την κατάρτιση των δασικών χαρτών παρουσιάζεται να είναι ιδιοκτήτης. Επομένως προσδιορίζεται ως δημόσια έκταση.

» Από την άλλη όμως, οι δικαιούχοι ιδιώτες του δικαιώματος διακατοχής μπορούν να πραγματοποιήσουν ξύλευση και να υποβάλλουν διαχειριστικές μελέτες. Τους έχει αναγνωριστεί το δικαίωμα διακατοχής από το ελληνικό δημόσιο».

Η τελική κατάληξη αναμένεται από την οριστική απόφαση που θα ληφθεί από την επιτροπή αντιρρήσεων για τους δασικούς χάρτες και πιθανόν από τα πολιτικά δικαστήρια αν κάποιο από τα μέρη προσφύγει σε αυτά.

Οι κάτοικοι του Ελαφίου έχουν ιδρύσει το σωματείο «ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΕΛΑΦΙΟΥ» και δηλώνουν ανυποχώρητοι στην απόλυτη προστασία του δάσους.

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Αφήστε μια απάντηση