Debate για τις μονάδες θερμικής επεξεργασίας επικίνδυνων νοσοκομειακών αποβλήτων

του Νίκου Αβουκάτου

Η κατασκευή των δυο μονάδων της θερμικής επεξεργασίας Επικίνδυνων Υγειονομικών Αποβλήτων στη Δυτική Θεσσαλονίκη έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τη δημοτική αρχή, τους κατοίκους αλλά και από αρκετούς φορείς και σωματεία της ευρύτερης περιοχής της Σίνδου.

Σε ψήφισμά τους, 11 ενώσεις σύλλογοι και σωματεία ζητούν μεταξύ άλλων «να μην αδειοδοτηθεί η λειτουργία των μονάδων επεξεργασίας υγειονομικών αποβλήτων "ΕΡΜΩΝΑΣΣΑ" και "POLYGREEN", που θα επεξεργάζονται τόνους επικίνδυνων υγειονομικών αποβλήτων δίπλα σε κατοικημένες περιοχές και να μην προχωρήσει η επικαιροποίηση των επιτρεπόμενων χρήσεων από τον φορέα της ΒΙΠΕ που θα επιτρέπουν την εγκατάσταση των 2 εργοστασίων».

Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις από τη λειτουργία των μονάδων επεξεργασίας των Επικίνδυνων Υγειονομικών Αποβλήτων; Ποια είναι τα περιβαλλοντικά ζητήματα; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία και το Περιβάλλον; Πόσο επικίνδυνη είναι η ανεξέλεγκτη και παράνομη καύση απορριμμάτων σε χωματερές;

Τα παραπάνω ερωτήματα προβληματίζουν έντονα την τοπική κοινωνία και όχι μόνο. Η Greenagenda.gr απευθύνθηκε τόσο στην πανεπιστημιακή κοινότητα όσο και στον εκπρόσωπο της εταιρείας που έχει εκδηλώσει το επενδυτικό ενδιαφέρον να κατασκευάσει τη μονάδα θερμικής επεξεργασίας των Επικίνδυνων Νοσοκομειακών Αποβλήτων.

Τι λένε οι επιστήμονες

Για την ενδεδειγμένη Επεξεργασία Νοσοκομειακών Αποβλήτων και τη τελική τους διάθεση μίλησαν στη Greenagenda.gr ο καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής-Διαχείρισης Περιβάλλοντος Αθ. Κούγκολος, Δ/ντης Εργαστηρίου Τεχνικής και Σχεδιασμού Περιβάλλοντος, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΑΠΘ και η Δρ. Χριστίνα Εμμανουήλ, Περιβαλλοντολόγος Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό, Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης ΑΠΘ.

Οι δύο καθηγητές, με την επιστημονική τους γνώση, αναφέρουν στη Greenagenda.gr τα εξής:

«Τα Νοσοκομειακά Απόβλητα τα οποία ορθότερα ονομάζονται απόβλητα υγειονομικών μονάδων (ΑΥΜ) είναι τα απορρίμματα που προέρχονται από πάσης φύσεως υγειονομικές μονάδες όπως είναι τα νοσοκομεία, οι κλινικές, τα κτηνιατρεία κ.λπ. και που προκύπτουν από την υγειονομική περίθαλψη ανθρώπων ή ζώων καθώς και από την πρόληψη, τη διάγνωση, την θεραπεία και τον ερευνητικό πειραματισμό. Δεν είναι όλα τα ΑΥΜ επικίνδυνα, ούτε χρειάζονται ειδική διαχείριση όλα, όμως ένα συνήθως μικρό ποσοστό τους είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και χρειάζεται ειδική διαχείριση που ξεκινά ήδη από την συλλογή τους η οποία γίνεται ξεχωριστά από τα υπόλοιπα, «αστικού τύπου» απορρίμματα, σε ειδικούς κάδους μέσα στην υγειονομική μονάδα. Ένας αποτελεσματικός τρόπος να τα διαχωρίσουμε είναι το δίπολο «μη επικίνδυνα-(δυνητικά) επικίνδυνα». Όμως και αυτά τα «(δυνητικά) επικίνδυνα» θα πρέπει να διαχωριστούν περαιτέρω ανάλογα με το είδος του κινδύνου και συγκεκριμένα ανάλογα με το αν μπορούν να προκαλέσουν μόλυνση με παθογόνους παράγοντες (σε άλλους ανθρώπους και σε ζώα) ή αν μπορούν να προκαλέσουν βλάβη λόγω της φυσικοχημικής τους σύστασης-δηλαδή αν είναι τοξικά, διαβρωτικά, καρκινογόνα κ.λπ. Φυσικά υπάρχουν και περιπτώσεις πιο περίπλοκες όπως είναι π.χ. οι εκκρίσεις ενός μολυσματικού ασθενή που έχει λάβει φαρμακευτική θεραπεία που επιδεικνύουν τους δύο τύπους κινδύνου ταυτόχρονα.

Είναι εύκολα κατανοητό ότι η μη ασφαλής διάθεση των επικίνδυνων ΑΥΜ εγείρει σημαντικότατους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Τα νοσοκομειακά απόβλητα δεν μπορούμε να τα διαχειριστούμε όπως τα οικιακά και να τα στείλουμε ανεπεξέργαστα για υγειονομική ταφή. Το σημαντικό είναι να διαχωρίσουμε τα ΑΥΜ σε σχέση με την κατηγορία στην οποία ανήκουν, ήδη από τη στιγμή που τα παράγουμε. Όσον αφορά στους περιέκτες που θα τα συγκεντρώσουμε, το χρώμα, η αντοχή τους σε υγρασία και θερμότητα, το αν θα είναι μιας ή πολλαπλών χρήσεων κ.λπ. εξαρτάται κατά πολύ από τη μέθοδο τελικής διάθεσης που θα επιλέξουμε. Κατά βάση και σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, τα επικίνδυνα ΑΥΜ που πάνε για αποστείρωση είναι σε κίτρινους περιέκτες ενώ αυτά που πάνε για αποτέφρωση σε κόκκινους. Αν τα ΑΥΜ αυτά μπορεί να προκαλέσουν τρυπήματα, πληγές, αμυχές (πχ αν είναι σύριγγες, υάλινα αντικείμενα κ.λπ.) θα πρέπει επίσης οι περιέκτες να είναι και άκαμπτοι και με χοντρά τοιχώματα, όχι π.χ. απλές ανθεκτικές σακούλες κίτρινες ή κόκκινες. Οι περιέκτες θα πρέπει να έχουν επίσης και άλλα χαρακτηριστικά γνωρίσματα όπως τις λέξεις «κίνδυνος βιολογικής προέλευσης (biohazard)», «κίνδυνος-προσοχή!» κ.λπ. Εξυπακούεται πως οι περιέκτες αυτοί είναι προσβάσιμοι μόνο στο προσωπικό που έχει άδεια να τους χρησιμοποιεί.

Ευτυχώς τώρα πια στην Ελλάδα, η μετέπειτα διαχείριση δεν γίνεται μέσα στο νοσοκομείο στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά έξω από αυτό και σε ειδικές διατάξεις. Επομένως οι υψικάμινοι που βλέπουμε σε πολλά νοσοκομειακά κτήρια είναι πια εκτός χρήσης και δεν δουλεύουν. Πολλά από τα επικίνδυνα ΑΥΜ που είναι μόνο μολυσματικά και όχι επικίνδυνα λόγω φυσικοχημικής σύστασης, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, μπορούν να γίνουν απόλυτα ασφαλή με την αποστείρωση. Η αποστείρωση είναι η μέθοδος που καταστρέφει όλα τα μικρόβια πάνω στο απόβλητο, ακόμα και τα πιο ανθεκτικά. Η συνήθης αποστείρωση που είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι η υγρή αποστείρωση με ατμό, και λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο με τη χύτρα ταχύτητας: καθώς η πίεση ανεβαίνει μέσα στο μεταλλικό κιβώτιο, ανεβαίνει και η θερμοκρασία που διαχέεται εκεί μέσα ως θερμός ατμός. Βέβαια, για να πετύχει η αποστείρωση, τα απόβλητα πρέπει να τεμαχιστούν, να τοποθετηθούν σε ειδικούς ατμοδιαπερατούς σάκους, να επιτευχθεί κατάλληλη θερμοκρασία για κατάλληλο χρόνο κ.λπ. Μετά τα απόβλητα μπορούν να ταφούν στους ΧΥΤΥ, με ασφάλεια.

Πολλά από τα μολυσματικά ΑΥΜ, τα ΑΥΜ που είναι επικίνδυνα λόγω φυσικοχημικών ιδιοτήτων αλλά και τα μεικτά επικίνδυνα-μολυσματικά μπορούν να αποτεφρωθούν, δηλαδή να καούν σε υψηλές θερμοκρασίες με περίσσεια οξυγόνου. Κατά βάση, μιλάμε για την καύση που γινόταν στους κλιβάνους των νοσοκομείων παλιά, όμως σε πολύ πιο ελεγχόμενες συνθήκες, με νέα τεχνολογία, αυστηρά όρια εκπομπών κ.λπ. Μια τέτοια μονάδα αποτέφρωσης δεν είναι οικονομικά βιώσιμη ακόμα και σε ένα μεγάλο νοσοκομείο, πλην των άλλων προβλημάτων που ενδεχομένως να δημιουργήσει μιας και συνήθως τα νοσοκομεία βρίσκονται σε κατοικημένες περιοχές. Επομένως σήμερα αυτή η κατεργασία γίνεται μόνο στον Αποτεφρωτήρα Α.Ε. στα Άνω Λιόσια Αττικής, όπου και μεταφέρονται κατάλληλα τα ΑΥΜ από τα συμβεβλημένα νοσοκομεία από όλη την Ελλάδα. Εκεί, η ενέργεια που παράγεται από την καύση μπορεί να επαρκεί και για ορισμένες ενεργειακές ανάγκες της μονάδας. Η μέθοδος της αποτέφρωσης πετυχαίνει την πλήρη καταστροφή των αποβλήτων τα οποία δεν χρειάζεται να υποστούν καμία περαιτέρω επεξεργασία (π.χ. ταφή σε ΧΥΤΥ). Επιπλέον είναι αδύνατο να συμβεί οποιαδήποτε επιμόλυνση των αποβλήτων πλέον με παθογόνα μιας και έχουν ήδη καταστραφεί.

Ωστόσο παράγει απαέρια καύσης, ιδιαιτέρως επικίνδυνα, τα οποία πρέπει να κατακρατηθούν. Παράγει επίσης και βαριά τέφρα (που επικάθεται στον κλίβανο) και που πρέπει να θαφτεί κατάλληλα καθώς είναι επικίνδυνο απόβλητο και η ίδια. Στα επικίνδυνα απαέρια ανήκουν και οι διοξίνες, που είναι τοξικές και καρκινογόνες ουσίες. Σύμφωνα με διεθνείς προδιαγραφές, ένας αποτεφρωτήρας που καίει ΑΥΜ πρέπει να εκπέμπει ≤ 0.1 ng toxic equivalents (TEQ) διοξίνης/m³ αέρα, μόνο.

Καταλαβαίνουμε πως σε αυτές τις εξειδικευμένες επεξεργασίες, την αποστείρωση και την αποτέφρωση, οι κίνδυνοι από τις πιθανές αστοχίες είναι μεγάλοι αλλά εντελώς διαφορετικοί. Στην αποστείρωση, αν δεν γίνει καταστροφή όλων των μικροβίων, αυτά μπορούν να αναπτυχθούν και πάλι με ταχύτατους ρυθμούς και να επιμολύνουν όλο τον όγκο των αποβλήτων με τα οποία θάφτηκαν. Αν αυτά τα παθογόνα μπορούν να ζήσουν αρκετά εκτός ανθρώπινου σώματος, καταλαβαίνουμε πως οι περιέκτες που τα είχαν, τα οχήματα μεταφοράς, η περιοχή όπου θάφτηκαν κ.λπ. είναι εστία μολύνσεως για όλο το προσωπικό που εργάζεται στην αποκομιδή-και στη συνέχεια για όσους έρθουν σε επαφή με αυτό. Στην αποτέφρωση δεν γίνεται να ξαναέχουμε μόλυνση μιας και όλα κάηκαν σε υψηλές θερμοκρασίες. Σε αυτή την περίπτωση, εάν υπάρξει αστοχία, αυτή πιθανόν να έχει να κάνει με τα τοξικά παραπροϊόντα της καύσης. Μην ξεχνάμε ότι οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας αποβλήτων δεν είναι ιδιαίτερα αγαπητές στους περίοικους καθώς η αξία γης μειώνεται αλλά και η ποιότητα της ζωής τους επίσης χειροτερεύει. Σε μια πιθανή τεχνολογική αστοχία-ειδικά αν υπάρχει ταυτόχρονα και καύση των απορριμμάτων-οι κίνδυνοι ρύπανσης της περιοχής αυξάνονται.

Φυσικά, το χειρότερο που μπορεί να συμβεί είναι η άνευ όρων και κανόνων διαχείριση των ΑΥΜ με τα αστικά απόβλητα, που δημιουργεί διασπορά των μικροβίων. Οι μολυσματικοί παράγοντες μπορούν να έχουν κακή έκβαση ειδικά σε ευαίσθητους οργανισμούς (π.χ. σοβαρή γαστρεντερίτιδα). Οι σημαντικότερες από πλευράς επικινδυνότητας ασθένειες είναι οι ηπατίτιδες και το AIDS σε επαφή με τους φορείς αυτών των ασθενειών που είναι το αίμα και οι ακαθαρσίες. Φυσικά δεν αποκλείονται και άλλες ασθένειες που μπορούν να μεταφερθούν από ανθεκτικούς στον αέρα μολυσματικούς παράγοντες. Όσον αφορά στα επικίνδυνα ΑΥΜ λόγω τοξικών ουσιών (π.χ. αντικαρκινικά φάρμακα, ραδιενεργές ουσίες), είναι σαν να έχουμε τον κίνδυνο αυτό σε κοινή θέα, με ευαίσθητο πληθυσμό ιδιαίτερα αυτόν που δουλεύει στην καθαριότητα.

Επίσης, η παράνομη απόρριψη και ανοιχτή καύση αυτών των αποβλήτων σε χωματερές ή οποιονδήποτε τυχαίο χώρο δεν πληρεί τα κριτήρια που έχει ένας ΧΥΤΑ, είναι εγκληματική ενέργεια και θα πρέπει να διώκεται αυστηρά».

Τι λέει η εταιρεία

Από την πλευρά της εταιρείας, ο εκπρόσωπός της και Χημικός Μηχανικός NTUA Business Development Manager, Polygreen, Κωνσταντίνος Πλουμιτσάκος, παρουσιάζει στη Greenagenda.gr το σχέδιο για την κατασκευή της Μονάδας Θερμικής Επεξεργασίας Επικίνδυνων Νοσοκομειακών Αποβλήτων.

Ο εκπρόσωπος της εταιρείας απαντά σε πέντε βασικά ερωτήματα που θέτει η Greenagenda.gr:

Γιατί είναι απαραίτητη η κατασκευή της μονάδας Επεξεργασίας Επικίνδυνων Υγειονομικών Αποβλήτων;

Η θερμική επεξεργασία χρησιμοποιείται ευρύτατα σε όλο τον κόσμο ως η καταλληλότερη ασφαλέστερη και πλέον περιβαλλοντικά ορθή λύση για τη διαχείριση των υγειονομικών αποβλήτων. Έχει σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι άλλων μεθόδων, όπως η ταφή, που μπορεί να είναι εξαιρετικά επιβλαβής για το περιβάλλον, ή η αποστείρωση που δεν καλύπτει όλες τις κατηγορίες των υγειονομικών αποβλήτων.

Για αυτούς τους λόγους η εγκατάσταση και λειτουργία νέων μονάδων θερμικής επεξεργασίας υπάρχει στον εθνικό σχεδιασμό από το 2012 και επανήλθε στο νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων με την επιπλέον πρόβλεψη για καλύτερη χωροθέτηση των μονάδων αυτών ώστε να καλύπτουν επαρκέστερα τις ανάγκες διαχείρισης στην ελληνική επικράτεια.

Σήμερα, υπάρχει μόνο μία μονάδα θερμικής επεξεργασίας στην Αττική όπου μεταφέρεται ένα μεγάλο μέρος των 18.000 τόνων επικίνδυνων υγειονομικών αποβλήτων που παράγονται στη χώρα μας ετησίως. Με τη λειτουργία της μονάδας στη Θεσσαλονίκη θα μειωθεί σημαντικά η απόσταση μεταφοράς των επικίνδυνων αυτών αποβλήτων από τα σημεία συλλογής στο σημείο επεξεργασίας τους και θα περιοριστεί δραστικά ο κίνδυνος ατυχήματος κατά τη μεταφορά τους.

Θα πρέπει, επίσης, να επισημανθεί ότι η βέλτιστη διαχείριση των αποβλήτων των υγειονομικών μονάδων, ειδικά σε συνθήκες παρατεταμένης υγειονομικής κρίσης, θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, προκειμένου να περιοριστεί η απειλή για τη δημόσια υγεία.

Ποια είναι τα στάδια ανάπτυξης συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισης των συγκεκριμένων αποβλήτων;

Η προτεινόμενη αυτή διαχείριση περιλαμβάνει τη διαλογή, κατηγοριοποίηση και προετοιμασία των αποβλήτων στην πηγή, δηλαδή στις υγειονομικές μονάδες και τη συλλογή και ασφαλή μεταφορά τους στη Μονάδα θερμικής επεξεργασίας όπου γίνεται η αποτέφρωση τους, με τις πλέον σύγχρονες και ασφαλείς αντιρρυπαντικές τεχνολογίες.

Έτσι, με τη λειτουργία της μονάδας θερμικής επεξεργασίας στη Θεσσαλονίκη θα εξασφαλιστεί η ολοκληρωμένη και ασφαλής διαχείριση των επικίνδυνων υγειονομικών αποβλήτων στη Βόρεια Ελλάδα. Πρόκειται για ένα σύστημα που διασφαλίζει την προστασία της δημόσιας υγείας, των κατοίκων της περιοχής και του περιβάλλοντος σε όλα τα στάδια της διαδικασίας.

Πόσους τόνους αποβλήτων θα επεξεργάζεται η μονάδα; Ποιο είναι το σχέδιο για την αποθήκευση και αποτέφρωσή τους;

Η δυναμικότητα της μονάδας θα ανέρχεται σε 3.360 τόνους ανά έτος και επαρκεί, σύμφωνα με τον Εθνικό Σχεδιασμό Διαχείρισης Επικίνδυνων Αποβλήτων Υγειονομικών Μονάδων (ΕΕΣΔΕΑΥΜ), για την κάλυψη των αναγκών των Περιφερειών Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας, Αν. Μακεδονίας-Θράκης, Θεσσαλίας, Ηπείρου και Β. Αιγαίου.

Η μονάδα θα κατασκευαστεί εντός βιομηχανικής περιοχής και σε κατοικημένη περιοχή, λιγότερα από 2 χλμ μακριά της. Για τη λειτουργία της εκφράζονται ανησυχίες για τις επιπτώσεις, στο έδαφος, στο υπέδαφος, και τον αέρα. Ποιες είναι οι απαντήσεις σας στις εκθέσεις και αναλύσεις επιστημόνων που συνδέουν καρκινογενέσεις και άλλους κινδύνους για την υγεία με τις διοξίνες και τα φουράνια που παράγει η καύση αποβλήτων;

Οι ανησυχίες των κατοίκων της περιοχής, των τοπικών φορέων αλλά και ευρύτερα των πολιτών είναι απολύτως κατανοητές και σεβαστές, καθώς πρόκειται για λύσεις και τεχνολογίες που δεν έχουν ακόμα ευρεία εφαρμογή στην Ελλάδα, όπως σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, και η ενημέρωση είναι αρκετά περιορισμένη. Ακριβώς όμως επειδή μοιραζόμαστε τις ίδιες ανησυχίες επενδύουμε σε μία Μονάδα που λύνει με τον πλέον σύγχρονο και ασφαλή τρόπο ένα πρόβλημα, που αν παραμείνει άλυτο θα αποτελέσει πραγματική απειλή για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον. Αυτό εξάλλου αναλύεται και αποδεικνύεται τόσο από τη διεθνή βιβλιογραφία όσο και από τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα που καταγράφουν ότι η θερμική επεξεργασία έχει μηδαμινό αποτύπωμα στο περιβάλλον και είναι απόλυτα ασφαλής για τους κατοίκους των γειτονικών περιοχών. Τα στοιχεία από την διεθνή πρακτική δείχνουν ότι οι μονάδες θερμικής επεξεργασίας εκλύουν πολύ λιγότερο του 1% του επιτρεπτού ορίου ρύπων. Με άλλα λόγια μία τέτοια μονάδα παράγει λιγότερο από μισό γραμμάριο διοξίνες ετησίως. Σε αντιδιαστολή, η ανεξέλεγκτη και παράνομη καύση απορριμμάτων σε χωματερές παράγει εξαιρετικά μεγαλύτερες ποσότητες. Η φωτιά στον ΧΥΤΑ Ταγαράδων στη Θεσσαλονίκη το 2006 παρήγαγε τρία γραμμάρια τοξικών διοξινών ημερησίως, σύμφωνα με το ΑΠΘ.

Ποια είναι η τεχνολογία; Πώς θα διασφαλίσετε την ασφάλεια και πώς θα τηρήσετε τους περιβαλλοντικούς όρους;

Η θερμική επεξεργασία αποβλήτων ρυθμίζεται από εξαιρετικά αυστηρές περιβαλλοντικές προδιαγραφές αναφορικά με την εκπομπή ρύπων και λειτουργεί με τεχνολογικά υπερσύγχρονα αντιρρυπαντικά συστήματα (Οδηγίες 2000/76 & 2010/75 «για την αποτέφρωση των αποβλήτων». Η μονάδα θα λειτουργεί με εξοπλισμό κατασκευασμένο από εξειδικευμένη εταιρεία της ΕΕ και θα διαθέτει όλες τις απαραίτητες πιστοποιήσεις.

Πώς λειτουργούν αντίστοιχες μονάδες στην Ευρώπη (π.χ. βρίσκονται κοντά σε κατοικημένες περιοχές);

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η θερμική επεξεργασία με παραγωγή ενέργειας (waste to energy) αποτελεί την πλέον δοκιμασμένη λύση διαχείρισης αποβλήτων , με περισσότερες από 2.000 μονάδες αναφοράς σε όλον τον κόσμο, 500 εξ αυτών στην ΕΕ, ακόμη και σε κέντρα μητροπολιτικών πόλεων (Παρίσι, Βιέννη, Φρανκφούρτη, Κοπεγχάγη, Άμστερνταμ, Βουδαπέστη, Στοκχόλμη, Βαρκελώνη, κ.α.). Συνολικά, 96 εκατ. τόνοι αποβλήτων υπόκεινται σε θερμική επεξεργασία ετησίως παράγοντας ενέργεια που υποκαθιστά 10-40 εκατ. τόνους ορυκτών καυσίμων (λιγνίτη, λιθάνθρακα, πετρέλαιο).

Αν σας άρεσε το άρθρο, Μοιραστείτε το!

Αφήστε μια απάντηση