GoCitrus: Η κιβωτός των ελληνικών εσπεριδοειδών

Έναν κήπο, όπου φυλάσσονται οι ελληνικές ποικιλίες των εσπεριδοειδών, δημιούργησαν ερευνητές του ΕΛΓΟ – Δήμητρα και του ΑΠΘ

Στόχος της πρωτοβουλίας, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος GoCitrus, ήταν όχι μόνο η εύρεση και διάσωση των γηγενών ποικιλιών, αλλά επίσης η ανάλυση των ποιοτικών χαρακτηριστικών τους.

Στο έργο που συγχρηματοδοτείται από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο της δράσης «Ερευνώ – Δημιουργώ - Καινοτομώ – Β΄ κύκλος» του Επιχειρησιακού́ Προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία», συμμετέχουν ως εταίροι τρία ερευνητικά ινστιτούτα του ΕΛΓΟ – Δήμητρα (το Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου ως συντονιστής, το Ινστιτούτο Εδαφοϋδατικών Πόρων και το Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων), δύο εργαστήρια της Σχολής Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ (το Εργαστήριο Δενδροκομίας του τμήματος Γεωπονίας και το Εργαστήριο Δασικής Γενετικής και Γενετικής Βελτίωσης του τμήματος Δασολογίας) και τρεις ιδιώτες, δύο φυτώρια από την Κόρινθο και την Άρτα και μία εταιρεία τυποποίησης και εμπορίας στην Κρήτη.

«Το έργο έχει αντικείμενο τη διάσωση, τη μελέτη και την αξιολόγηση των ελληνικών ποικιλιών εσπεριδοειδών με βιοαναλυτικές προσεγγίσεις. Ως οδηγό είχαμε τον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών, στον οποίο είναι εγγεγραμμένες 36 ντόπιες ποικιλίες. Μέσα από ερευνητικές αποστολές σε όλη τη χώρα καταφέραμε να βρούμε τις 28. Αυτές τις διασώσαμε παίρνοντας τα μπόλια και δημιουργήσαμε νέα φυτά, τα οποία τοποθετήσαμε σε ένα δικτυοκήπιο στα Χανιά, για να μην μπαίνουν έντομα και κάνουν ζημιές. Παράλληλα, πήραμε τους καρπούς και τα φύλλα και αναλύσαμε όλα τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά, μεταβολίτες, γονιδίωμα και πρωτεΐνες. Δημιουργήσαμε μία ιστοσελίδα που έχει μέσα όλες αυτές τις πληροφορίες (gocitrus.gr), αλλά και μία βάση δεδομένων (gocitrusdb.com) που περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία με τη μορφή γραφημάτων. Επιπλέον, κάναμε και την περιγραφή της κάθε ποικιλίας, δηλαδή πως μοιάζει το άνθος, γιατί κι αυτό είναι κάτι που ζητούν στο εξωτερικό. Είναι μία ολιστική μελέτη που περιλαμβάνει από τον φαινότυπο της κάθε ποικιλίας μέχρι και το πλήρες γονιδίωμά της», εξήγησε στη Voria.gr ο ερευνητής του ΕΛΓΟ – Δήμητρα και συντονιστής του έργου, Βασίλης Ζιώγας.

Η ελληνική βιοποικιλότητα και οι δρόμοι που ανοίγει το έργο

Η μελέτη των ποιοτικών χαρακτηριστικών έδειξε ότι κάποιες ελληνικές ποικιλίες έχουν ξεχωριστό γονιδίωμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το μποτσάτο Άρτας είναι μία ποικιλία που διαφέρει από τα κοινά πορτοκάλια και το παστολέμονο Χίου, το οποίο είναι ένα ιδιαίτερο λιμέττι, που δεν μοιάζει με τα υπόλοιπα λάιμ. Ιδιαιτερότητα παρουσιάζει και το σαγκουίνι Γουρίτσης, που δίνει καρπούς από Μάρτιο μέχρι και Μάιο, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ποικιλίες του είδους που δίνουν μέσα στα τέλη Ιανουαρίου με αρχές Φλεβάρη, σε διάστημα 15 ημερών.

Σύμφωνα με τον κ. Ζιώγα, το έργο αφήνει μεγάλη παρακαταθήκη στον κλάδο των εσπεριδοειδών, καθώς οι πληροφορίες που έχουν συλλεχθεί μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία νέων ποικιλιών με ανώτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά. «Τα ελληνικά εσπεριδοειδή έχουν μία ιστορία 2.500 ετών και διαθέτουν το πλεονέκτημα ότι μπορούν να υποστούν φυσική μετάλλαξη και να παραχθεί μία νέα ποικιλία. Το επίσης καλό με τα εσπεριδοειδή είναι ότι μπορείς να κάνεις διασταυρώσεις μεταξύ των ειδών και να δημιουργήσεις ένα νέο είδος ή ποικιλία. Με βάση το γενετικό υλικό και αξιοποιώντας τις τεχνολογίες της γενετικής, οι γενετιστές μπορούν να γνωρίζουν ποιο σημείο του γονιδιώματος πρέπει να πάρουν, για να δημιουργήσουν μία πολύ καλή ποικιλία. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούν να δημιουργήσουν ελληνικές ποικιλίες με ανώτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά, που να είναι καλά εγκλιματισμένες και αποδοτικές στον τόπο μας. Άλλωστε, αυτό που έδειξε η κλιματική κρίση είναι ότι αυτές οι ντόπιες μπορούν να είναι πιο ανθεκτικές», τόνισε.

Το έργο ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο, ωστόσο η ερευνητική ομάδα σκοπεύει να υποβάλει πρόταση και στο επόμενο ΕΣΠΑ, προκειμένου να συνεχίσει το πρόγραμμα και να εντοπίσει και τις υπόλοιπες ποικιλίες.